بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - رئیس کرسی کارآفرینی یونسکو گفت: سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی (ستفا) می‌تواند شکاف میان دستاوردهای علمی و بازار را پر کند.

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی (ستفا)، دکتر سیدمحمد مقیمی با تشریح مفهوم اقتدار فناورانه و الزامات تحقق آن اظهار کرد: در جهان امروز، توانایی تولید، توسعه و بهره‌برداری از دانش و فناوری به یکی از عوامل تعیین‌کننده برتری و رقابت‌پذیری کشورها تبدیل شده است. از این منظر، اقتدار فناورانه صرفاً به معنای دستیابی به دستاوردهای علمی یا تولید فناوری‌های پیشرفته نیست، بلکه توانایی یک کشور در مدیریت زنجیره‌ای پیوسته از خلق دانش تا تبدیل آن به قدرت ملی و نفوذ بین‌المللی را نشان می‌دهد.
وی افزود: اقتدار فناورانه را می‌توان توانایی یک کشور در خلق، جذب، توسعه، بومی‌سازی و به‌کارگیری دانش و فناوری دانست؛ به‌گونه‌ای که از طریق تبدیل دانش به نوآوری، نوآوری به ثروت و ثروت به قدرت ملی، زمینه تقویت استقلال راهبردی، امنیت ملی، رشد اقتصادی، رفاه اجتماعی و مزیت رقابتی پایدار فراهم شود.
مقیمی با بیان اینکه تولید علم به‌تنهایی تضمین‌کننده توسعه و اقتدار نیست، ادامه داد: دانش زمانی ارزش راهبردی پیدا می‌کند که از مرزهای آزمایشگاه و مقاله عبور کند و به فناوری قابل استفاده تبدیل شود. در این مسیر، مراکز رشد، پارک‌های علم و فناوری، شرکت‌های دانش‌بنیان و نهادهای تجاری‌سازی، زمینه انتقال یافته‌های علمی به عرصه کاربرد را فراهم می‌کنند.
وی تصریح کرد: فناوری نیز زمانی به دارایی راهبردی تبدیل می‌شود که بتواند نیازهای جامعه و صنعت را پاسخ دهد، در بازار حضور پیدا کند و ارزش اقتصادی بیافریند. در این مرحله، کارآفرینی فناورانه، سرمایه‌گذاری خطرپذیر، توسعه بازار و صادرات محصولات دانش‌بنیان اهمیت ویژه‌ای دارد.
رئیس کرسی کارآفرینی یونسکو خاطرنشان کرد: هدف نهایی اقتدار فناورانه صرفاً خلق ثروت نیست؛ بلکه ثروت حاصل از فناوری باید به تقویت زیرساخت‌های کشور، افزایش رقابت‌پذیری اقتصادی، توسعه سرمایه انسانی، ارتقای کیفیت حکمرانی و تقویت امنیت ملی منجر شود. در بالاترین سطح نیز قدرت ملی حاصل از فناوری می‌تواند از طریق صادرات محصولات، خدمات فنی، پلتفرم‌ها و استانداردهای فناورانه، به نفوذ منطقه‌ای و جهانی تبدیل شود.
علم و پژوهش زمانی به اقتدار منجر می‌شود که در خدمت حل مسائل کشور قرار گیرد
مقیمی با اشاره به جایگاه علم و پژوهش در پیشرفت کشور گفت: در منطق بیانیه گام دوم انقلاب که توسط رهبری شهید انقلاب (ره) ترسیم شده بود، علم صرفاً ابزاری برای افزایش دانش نظری نیست، بلکه سرچشمه اقتدار ملی، استقلال کشور، رفاه عمومی و پیشرفت اقتصادی به شمار می‌رود. از این منظر، علم زمانی ارزش راهبردی پیدا می‌کند که بتواند به فناوری، نوآوری، تولید، ثروت‌آفرینی و حل مسائل کشور منجر شود.
وی افزود: دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان، نخبگان و کارآفرینان فناور، بازیگران اصلی این مسیر هستند؛ زیرا حلقه اتصال علم به فناوری و فناوری به پیشرفت و اقتدار ملی را شکل می‌دهند. بنابراین، توسعه علم و فناوری باید به ‌عنوان راهبردی بنیادین برای دستیابی به استقلال و خوداتکایی، افزایش قدرت ملی و ساختن آینده کشور مورد توجه قرار گیرد.
«دره مرگ فناوری»؛ گلوگاه تبدیل دانش به محصول
رئیس سابق دانشگاه تهران با اشاره به چالش‌های نظام علم، فناوری و نوآوری در ایران بیان کرد: یکی از مسائل بنیادین کشور، نه در مرحله تولید دانش، بلکه در تبدیل دانش به فناوری و انتقال دستاوردهای علمی از دانشگاه و پژوهشگاه به صنعت و بازار است. طی دهه‌های گذشته، کشور در بسیاری از شاخص‌های علمی رشد قابل توجهی داشته و ظرفیت ارزشمندی از دانش و ایده در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی ایجاد شده است؛ با این حال، بخش قابل توجهی از این ظرفیت هنوز به فناوری‌های کاربردی، محصولات رقابت‌پذیر و کسب‌وکارهای دانش‌بنیان تبدیل نشده است.
وی ادامه داد: یافته‌های علمی باید از قالب مقاله، گزارش پژوهشی و پایان‌نامه خارج شوند و به اختراع، دانش فنی، نمونه اولیه، فرآیند صنعتی، محصول فناورانه و در نهایت کسب‌وکار دانش‌بنیان برسند. این گذار، یکی از پیچیده‌ترین و پرهزینه‌ترین مراحل زنجیره نوآوری است که در ادبیات مدیریت فناوری از آن با عنوان «دره مرگ فناوری» یاد می‌شود؛ مرحله‌ای که بسیاری از ایده‌ها و دستاوردهای علمی پیش از رسیدن به بازار در آن متوقف می‌شوند.
مقیمی با اشاره به پژوهش‌های انجام‌شده در حوزه‌هایی همچون هوش مصنوعی، زیست‌فناوری، نانوفناوری، انرژی‌های نو، تجهیزات پزشکی و فناوری‌های کشاورزی اظهار کرد: بخشی از این دستاوردها، با وجود برخورداری از ظرفیت حل مسائل مهم کشور در حوزه‌هایی مانند آب، انرژی، محیط زیست، سلامت و صنعت، به دلیل نبود شبکه‌های مؤثر تجاری‌سازی، کمبود سرمایه‌گذاری خطرپذیر، ضعف ارتباط دانشگاه و صنعت یا فقدان سازوکارهای توسعه بازار، فرصت ورود به عرصه تولید و اقتصاد را پیدا نمی‌کنند.
ستفا می‌تواند حلقه اتصال پژوهش، فناوری، صنعت و بازار باشد
وی با تأکید بر نقش نهادهای واسط و توسعه‌ای در تکمیل زنجیره نوآوری گفت: سازمان تجاری‌سازی فناوری و اشتغال دانش‌بنیان جهاددانشگاهی می‌تواند با شناسایی دستاوردهای علمی، ارزیابی ظرفیت تجاری‌سازی آن‌ها و ایجاد ارتباط میان پژوهشگران، فناوران، سرمایه‌گذاران و صنایع، مسیر انتقال فناوری از آزمایشگاه به بازار را تسهیل کند.
مقیمی افزود: نقش ستفا صرفاً تأمین حمایت مالی نیست؛ بلکه این سازمان می‌تواند با ایجاد شبکه‌ای از خدمات توسعه فناوری، مشاوره کسب‌وکار، جذب سرمایه، پیگیری مجوزها، توسعه بازار و اتصال به صنایع بهره‌بردار، زمینه تبدیل فناوری‌های اولیه به محصولات صنعتی و تجاری را فراهم آورد.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از فناوری‌های قابل تجاری‌سازی، از جمله سامانه‌های هوشمند مدیریت مصرف انرژی، کیت‌های تشخیص پزشکی، فناوری‌های نوین تصفیه آب و نرم‌افزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، ادامه داد: چنین فناوری‌هایی برای ورود به بازار، علاوه بر دانش فنی، به شناخت نیاز مشتری، توسعه نمونه اولیه، تأمین سرمایه و دسترسی به شبکه فروش نیاز دارند. ستفا می‌تواند با فراهم کردن این حلقه‌های مکمل، احتمال موفقیت تیم‌های فناور و شرکت‌های دانش‌بنیان را افزایش دهد.
رئیس کرسی کارآفرینی یونسکو با بیان اینکه تجاری‌سازی فناوری باید به‌عنوان فرآیندی نظام‌مند و زیست‌بومی دیده شود، خاطرنشان کرد: موفقیت در این حوزه به هماهنگی میان دانشگاه، صنعت، سرمایه، سیاست‌گذاری و بازار وابسته است. اگر این اجزا به‌صورت جزیره‌ای عمل کنند، حتی دستاوردهای علمی ارزشمند نیز ممکن است به محصول و ارزش اقتصادی تبدیل نشوند.
حمایت مالی به‌تنهایی برای تجاری‌سازی فناوری کافی نیست
دکتر مقیمی با اشاره به موانع پیش روی تجاری‌سازی فناوری اظهار کرد: کمبود سرمایه، پیچیدگی‌های قانونی، ضعف فرهنگ پذیرش فناوری‌های داخلی و محدودیت ارتباط میان دانشگاه و صنعت، همگی در این مسئله نقش دارند؛ اما نمی‌توان هیچ‌یک را به‌تنهایی عامل اصلی دانست. مسئله مهم‌تر، نبود یک زیست‌بوم هماهنگ است که در آن پژوهش، تأمین مالی، توسعه فناوری، تولید صنعتی و دسترسی به بازار در ارتباط با یکدیگر قرار گیرند.
وی افزود: حتی اگر یک فناوری از نظر علمی موفق باشد، بدون سرمایه‌گذاری مناسب، مشتری مشخص، زیرساخت توسعه محصول و مسیر ورود به بازار، امکان تجاری‌سازی آن محدود خواهد بود. ازاین‌رو، در کنار اصلاح مقررات و تسهیل فعالیت شرکت‌های فناور، باید زمینه توسعه سرمایه‌گذاری خطرپذیر، تقویت اعتماد به فناوری داخلی و افزایش همکاری میان بازیگران زیست‌بوم نوآوری فراهم شود.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت زیرساخت‌های تجاری‌سازی ادامه داد: توسعه خدمات تخصصی، تأمین مالی، دسترسی به بازار، حمایت‌های حقوقی و فراهم کردن محیطی رقابتی و قابل پیش‌بینی، از الزامات رشد کسب‌وکارهای فناورانه است. همچنین توسعه صادرات محصولات دانش‌بنیان باید در کنار ایجاد بازار داخلی مورد توجه قرار گیرد تا فناوری بتواند به درآمد پایدار و مزیت رقابتی تبدیل شود.
پیوند نظام‌مند دانشگاه و صنعت، مسیر توسعه فناوری را کوتاه می‌کند
استاد دانشگاه تهران با تأکید بر ضرورت حرکت به سمت نوآوری‌های نیازمحور گفت: یکی از راهبردهای مهم برای ارتقای اثربخشی نظام نوآوری، شناسایی مسائل واقعی صنایع و جامعه و هدایت ظرفیت‌های پژوهشی به سمت حل آن‌هاست. در این رویکرد، ابتدا مسئله و نیاز فناورانه مشخص می‌شود و سپس تیم‌های علمی و شرکت‌های فناور متناسب با آن برای توسعه راه‌حل به کار گرفته می‌شوند.
مقیمی با اشاره به ظرفیت صنایع بزرگ برای ایفای نقش در این فرآیند افزود: برای مثال، یک صنعت فولادی ممکن است با چالش‌هایی مانند کاهش مصرف انرژی، افزایش عمر تجهیزات، پیش‌بینی خرابی ماشین‌آلات یا بهینه‌سازی فرآیند تولید روبه‌رو باشد. در رویکرد نیازمحور، ابتدا این مسائل شناسایی می‌شوند و سپس ستفا می‌تواند از طریق شبکه دانشگاه‌ها و شرکت‌های فناور، تیم‌های مناسب را برای ارائه راه‌حل علمی و فناورانه معرفی کند. در نتیجه، فناوری از ابتدا با توجه به کاربرد، مشتری و مسیر ورود به بازار توسعه می‌یابد.
وی ادامه داد: در حوزه سلامت نیز مسائلی مانند هزینه بالای تجهیزات پزشکی، وابستگی به واردات و نیاز به تشخیص سریع بیماری‌ها می‌توانند به فرصت‌هایی برای توسعه راهکارهای بومی تبدیل شوند. ستفا می‌تواند با ایجاد ارتباط میان شرکت‌های دانش‌بنیان، مراکز پژوهشی و بخش‌های متقاضی، زمینه طراحی و توسعه تجهیزاتی مانند ابزارهای تشخیصی پیشرفته و سامانه‌های هوشمند سلامت را فراهم کند.
مقیمی دسترسی به نخستین مشتری را از چالش‌های شرکت‌های دانش‌بنیان نوپا دانست و گفت: حتی اگر یک شرکت، فناوری موفقی تولید کرده باشد، نبود مشتری صنعتی می‌تواند مانع رشد آن شود. حضور صنایع بزرگ به‌عنوان مشتری اولیه فناوری این فرصت را فراهم می‌کند که محصول در محیط واقعی آزمایش و بهبود یابد و برای ورود به بازار گسترده‌تر آماده شود.
وی تصریح کرد: این همکاری دوسویه، هم به رشد شرکت‌های فناور کمک می‌کند و هم به صنایع امکان می‌دهد بخشی از نیازهای خود را به‌جای خرید فناوری از خارج، از طریق توان داخلی تأمین کنند. این روند می‌تواند ضمن کاهش وابستگی فناورانه، بهره‌وری را افزایش دهد، هزینه‌ها را کاهش دهد و رقابت‌پذیری صنایع را تقویت کند.
توسعه کارآفرینی فناورانه و اشتغال دانش‌بنیان، راهی برای حفظ سرمایه انسانی
رئیس کرسی کارآفرینی یونسکو با تأکید بر پیوند میان توسعه فناوری و اشتغال پایدار اظهار کرد: یکی از الزامات تحقق اقتصاد دانش‌بنیان، تبدیل سرمایه انسانی و علمی کشور به کارآفرینی فناورانه و فرصت‌های شغلی پایدار است. مسئله صرفاً تربیت نیروی متخصص نیست؛ بلکه باید محیطی فراهم شود تا نخبگان و متخصصان بتوانند دانش و خلاقیت خود را در مسیر حل مسائل کشور، توسعه فناوری و ایجاد کسب‌وکارهای نوآورانه به کار گیرند.
وی افزود: اگر میان توان علمی نخبگان و فرصت‌های واقعی اقتصادی و فناورانه ارتباط برقرار نشود، بخشی از این سرمایه انسانی به سمت فرصت‌های خارج از کشور یا فعالیت‌های غیرمرتبط با تخصص خود سوق پیدا می‌کند. از این رو، بهترین راه حفظ نخبگان، ایجاد فرصت‌های واقعی برای اثرگذاری، رشد حرفه‌ای و تبدیل دانش آن‌ها به ارزش اقتصادی و اجتماعی است.
مقیمی با اشاره به نقش ستفا در این زمینه گفت: مأموریت ستفا صرفاً ایجاد شغل نیست، بلکه شکل‌دهی به زنجیره ارزش اشتغال دانش‌بنیان است؛ زنجیره‌ای که از شناسایی ایده‌های نوآورانه آغاز می‌شود، با توسعه فناوری و ایجاد شرکت دانش‌بنیان ادامه پیدا می‌کند و از طریق ورود محصول به بازار به رشد اقتصادی می‌رسد.
وی ادامه داد: بسیاری از دانش‌آموختگان دانشگاهی از توان علمی بالایی برخوردارند، اما برای تبدیل ایده خود به کسب‌وکاری موفق، به آموزش‌های کارآفرینی، مشاوره کسب‌وکار، حمایت مالی اولیه، زیرساخت‌های فناورانه و ارتباط با بازار نیاز دارند. ستفا می‌تواند با ارائه این خدمات، مسیر حرکت پژوهشگر از ایده‌پردازی علمی به کارآفرینی فناورانه را تسهیل کند.
وی با بیان اینکه حمایت از تیم‌های فناور می‌تواند به شکل‌گیری شرکت‌های دانش‌بنیان و ایجاد فرصت‌های شغلی تخصصی منجر شود، افزود: همکاری ستفا با پارک‌های علم و فناوری، مراکز رشد، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و نهادهای مرتبط با اشتغال و کارآفرینی نیز ظرفیت مهمی برای تکمیل زیست‌بوم نوآوری کشور ایجاد می‌کند.
مقیمی توضیح داد: پارک‌های علم و فناوری معمولاً زیرساخت‌هایی مانند فضای استقرار، خدمات حمایتی و شبکه ارتباطی را فراهم می‌کنند؛ در حالی که ستفا می‌تواند بر تجاری‌سازی، توسعه کسب‌وکار، اتصال فناوری به صنعت و ایجاد بازار تمرکز کند. این تقسیم نقش، مسیر تبدیل یک ایده فناورانه به شرکتی پایدار را منسجم‌تر می‌کند و علاوه بر اشتغال مستقیم متخصصان، می‌تواند فرصت‌های شغلی غیرمستقیم در زنجیره تولید، خدمات، فروش و توسعه بازار ایجاد کند.
صنایع بزرگ باید به مشتریان اولیه فناوری‌های داخلی تبدیل شوند
مقیمی با تأکید بر ضرورت ایجاد شبکه ملی همکاری میان صنایع بزرگ، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و سرمایه‌گذاران فناوری اظهار کرد: ستفا در این مدل نباید صرفاً تأمین‌کننده حمایت مالی باشد، بلکه باید نقش حلقه اتصال و تسهیل‌گر را ایفا کند؛ نقشی که فرآیند تبدیل مسئله به راه‌حل فناورانه و سپس تبدیل آن راه‌حل به محصول و بازار را تسهیل می‌کند.
وی افزود: توسعه بازار فناوری و صادرات محصولات دانش‌بنیان نیز از حلقه‌های تکمیل‌کننده این مأموریت است. فناوری زمانی به اقتدار اقتصادی تبدیل می‌شود که بازار پایدار، درآمد مستمر، اشتغال دانش‌بنیان و مزیت رقابتی ایجاد کند. از این رو، حمایت از بازاریابی فناوری، استانداردسازی محصولات، توسعه شبکه‌های فروش، تسهیل حضور شرکت‌ها در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی و بهره‌گیری از ظرفیت دیپلماسی فناوری باید در برنامه‌های آینده مورد توجه قرار گیرد.
اقتدار فناورانه به هم‌افزایی دانشگاه، صنعت، سرمایه و بازار نیاز دارد
رئیس سابق دانشگاه تهران در جمع‌بندی دیدگاه‌های خود تأکید کرد: آینده ستفا باید بر این اصل استوار باشد که تجاری‌سازی فناوری فعالیتی مقطعی نیست، بلکه فرآیندی نظام‌مند و مبتنی بر همکاری میان اجزای مختلف زیست‌بوم نوآوری است. ستفا می‌تواند با ایفای نقش حلقه واسط میان علم، فناوری، سرمایه، صنعت و بازار، ظرفیت‌های علمی کشور را به محصولات دانش‌بنیان، اشتغال فناورانه و ثروت پایدار تبدیل کند.
مقیمی خاطرنشان کرد: در جهانی که مزیت رقابتی کشورها بیش از پیش بر پایه دانش، فناوری و نوآوری شکل می‌گیرد، توانایی تبدیل ایده به محصول، محصول به بازار و بازار به ثروت ملی، از شاخص‌های مهم اقتدار کشورهاست. تقویت این مسیر علاوه بر توسعه کسب‌وکارهای فناورانه، به حفظ و به‌کارگیری سرمایه انسانی، حل مسائل ملی و تقویت جایگاه کشور در عرصه رقابت جهانی کمک می‌کند.
وی در پایان، مأموریت راهبردی ستفا را «پر کردن شکاف میان دانش و ارزش‌آفرینی از طریق تبدیل سرمایه‌های علمی و فناورانه کشور به فناوری‌های کاربردی، کسب‌وکارهای دانش‌بنیان، اشتغال فناورانه و در نهایت ثروت و اقتدار ملی در چارچوب یک زیست‌بوم نوآوری یکپارچه» توصیف کرد.