بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / نتایج یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل از هفت مطالعه مقایسه‌ای نشان می‌دهد پرتوجراحی استریوتاکتیک تک‌جلسه‌ای و پرتودرمانی استریوتاکتیک کم‌فراکشن پس از جراحی متاستازهای محدود مغزی پیامدهای مشابهی دارند، هرچند روش تک‌جلسه‌ای در کنترل موضعی ضایعات در ۶ ماه، برتری اندکی نشان داده، اما ممکن است ناشی از تفاوت ویژگی‌های اولیه بیماران و بزرگتر یا پیچیده‌تر بودن حفره‌های درمان‌شده با روش کم‌فراکشن باشد.
نتایج یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران از هفت مطالعه مقایسه‌ای نشان می‌دهد که پرتوجراحی استریوتاکتیک تک‌جلسه‌ای و پرتودرمانی استریوتاکتیک کم‌فراکشن پس از جراحی متاستازهای محدود مغزی، در مجموع پیامدهای پس از جراحی مشابهی دارند؛ هرچند روش تک‌جلسه‌ای در کنترل موضعی ضایعات در ۶ ماه، برتری اندکی نشان داده است که می‌تواند تحت تأثیر تفاوت ویژگی‌های اولیه بیماران باشد.
پرتودرمانی استریوتاکتیک پس از جراحی یکی از روش‌های مورد استفاده برای درمان بیمارانی است که به دنبال انتشار سرطان، دچار تعداد محدودی متاستاز مغزی شده‌اند. در این میان، پرتوجراحی استریوتاکتیک تک‌جلسه‌ای، روشی شناخته‌شده است که در یک جلسه با دوز مشخص انجام می‌شود، در حالی که در روش پرتودرمانی استریوتاکتیک کم‌فراکشن، دوز پرتودرمانی طی چند جلسه تقسیم می‌شود. این روش می‌تواند در حفره‌های جراحی بزرگ‌تر یا از نظر آناتومیکی پیچیده‌تر، امکان توزیع دوز و تحمل بهتر بافت‌های سالم را فراهم کند.
در یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل، پژوهشگران با هدف مقایسه این دو رویکرد درمانی، پایگاه‌های اطلاعاتی PubMed، Scopus و Embase را از زمان آغاز فعالیت این پایگاه‌ها تا ۲۳ دسامبر ۲۰۲۵ جست‌وجو کردند.
در این مطالعه، پژوهش‌های مقایسه‌ای اصلی که در آنها بیماران بزرگسال پس از برداشتن متاستازهای محدود مغزی تحت پرتودرمانی استریوتاکتیک هدایت‌شده به سمت حفره جراحی قرار گرفته بودند، وارد بررسی شدند و خطر سوگیری مطالعات نیز با استفاده از ابزار ROBINS-I ارزیابی شد.
در نهایت، هفت مطالعه مقایسه‌ای گذشته‌نگر، شامل ۵۸۹ بیمار و ۶۴۹ حفره جراحی، معیارهای ورود به فراتحلیل را داشتند. شایع‌ترین تومور اولیه در میان بیماران، سرطان ریه غیرکوچک‌سلولی بود و پس از آن ملانوما و سرطان پستان قرار داشتند.
بر اساس یافته‌های این بررسی، دوز پرتودرمانی در گروه دریافت‌کننده پرتوجراحی استریوتاکتیک تک‌جلسه‌ای در مطالعات مختلف بین ۱۵ تا ۲۰ گری بود. در مقابل، در گروه دریافت‌کننده پرتودرمانی استریوتاکتیک کم‌فراکشن، درمان طی سه تا ۶ جلسه انجام شده و مجموع دوز از ۱۴ تا ۳۲.۵ گری متغیر بود.
نتایج نشان داد کنترل موضعی بیماری در ۶ ماه پس از درمان در گروه پرتوجراحی استریوتاکتیک تک‌جلسه‌ای اندکی بیشتر از گروه پرتودرمانی کم‌فراکشن بود. نسبت خطر گزارش‌شده ۱.۰۵ با فاصله اطمینان ۹۵ درصدی ۱.۰۱ تا ۱.۰۹ و مقدار p برابر با ۰.۰۰۶ بود. با این حال، پژوهشگران تاکید کردند که روش کم‌فراکشن در بسیاری از موارد برای حفره‌های جراحی بزرگ‌تر یا از نظر آناتومیکی پیچیده‌تر مورد استفاده قرار گرفته است. بنابراین، تفاوت مشاهده‌شده در کنترل موضعی ۶ ماهه ممکن است به جای آنکه ناشی از اثر واقعی نوع درمان باشد، بازتاب تفاوت در ویژگی‌های اولیه بیماران و ضایعات تحت درمان باشد.
در بررسی کنترل موضعی ۱۲ ماهه نیز روندی به نفع پرتوجراحی استریوتاکتیک تک‌جلسه‌ای مشاهده شد، اما این تفاوت از نظر آماری معنادار نبود؛ به‌گونه‌ای که نسبت خطر ۱.۰۶، فاصله اطمینان ۹۵ درصدی ۰.۹۹ تا ۱.۱۴ و مقدار p برابر با ۰.۰۸ گزارش شد.
پژوهشگران همچنین بقای کلی بیماران را بررسی کردند. در این بخش، سه مطالعه در فراتحلیل قرار گرفتند و نتایج نشان داد تفاوت معناداری در بقای کلی میان دو روش وجود ندارد. نسبت خطر در این تحلیل ۱.۰۸ با فاصله اطمینان ۹۵ درصدی ۰.۸۲ تا ۱.۴۱ و مقدار p برابر با ۰.۵۹ بود.
به نقل از علم‌خوان، بر اساس جمع‌بندی پژوهشگران، شواهد مقایسه‌ای موجود که عمدتاً از مطالعات گذشته‌نگر به دست آمده‌اند، نشان می‌دهند که پرتوجراحی استریوتاکتیک تک‌جلسه‌ای و پرتودرمانی استریوتاکتیک کم‌فراکشن، پس از جراحی متاستازهای محدود مغزی، در مجموع پیامدهای نسبتاً مشابهی ایجاد می‌کنند؛ این در حالی است که در گروه دریافت‌کننده روش کم‌فراکشن، حفره‌های جراحی بزرگ‌تر یا ضایعات با موقعیت آناتومیکی عمیق‌تر نیز وجود داشته است.
پژوهشگران در عین حال تاکید کرده‌اند که پرتوجراحی استریوتاکتیک تک‌جلسه‌ای ممکن است مزیت اندکی در کنترل موضعی زودهنگام داشته باشد، اما برای تعیین رویکرد بهینه پس از جراحی، انجام مطالعات آینده‌نگر و تصادفی‌سازی‌شده ضروری است.