بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / پوکی استخوان میلیون‌ها نفر را درگیر کرده است، اما آیا سلول‌های اصلاح‌ شده می‌توانند استخوان‌ها را بازسازی کنند؟ این سوالی است که یک کارآزمایی کوچک که از ظرفیت بازسازی‌ کننده سلول‌های مغز استخوان برای ساخت استخوان استفاده کرده، می‌خواهد به آن پاسخ دهد.
۱۰ زن سالمند در مجموع، ده‌ها بار دچار شکستگی استخوان شده بودند؛ اغلب پس از چیزی بیش از یک لغزش یا زمین‌خوردن ساده. اما پس از دریافت تنها یک نوبت تزریق سلول‌های مغز استخوان خودشان که در آزمایشگاه دستکاری شده بودند تا به نفوذ این سلول‌ها به بافت استخوانی کمک شود، تقریبا دیگر دچار شکستگی نشدند.
به نقل از نیچر، پیش از درمان، این زنان که شرکت‌کنندگان یک کارآزمایی بالینی کوچک بودند که به تازگی در مجله سل گزارش شده است، به‌ طور میانگین هر یک یا دو سال یک‌بار دچار شکستگی در ستون فقرات، لگن، دست‌ها و سایر استخوان‌ها می‌شدند. پس از کارآزمایی، میزان شکستگی استخوان در اثر ضربه‌های خفیف در آنها به حدود یک مورد در هر ۱۰ سال کاهش یافت.
این نتایج احتمال وسوسه‌برانگیزی را مطرح می‌کند که شاید یک درمان سلولیِ یک‌ باره بتواند استخوان‌های شکننده افراد مبتلا به پوکی استخوان را بازسازی کند. این بیماری مرتبط با افزایش سن، حدود ۲۰۰ میلیون زن را در سراسر جهان به‌ ویژه پس از یائسگی تحت تاثیر قرار می‌دهد.
با این حال، این یافته‌ها با محدودیت‌های مهمی همراه هستند. این مطالعه کوچک بود، گروه کنترل نداشت و بیشتر شرکت‌کنندگان پیش از کارآزمایی و در طول آن، داروهای متداول پوکی استخوان مصرف می‌کردند؛ بنابراین مشخص کردن اینکه چه میزان از اثر مشاهده‌شده ناشی از درمان سلولی بوده، دشوار است.
علاوه بر این، پژوهشگران مستقیما سلول‌های درمانی را در بدن دریافت‌کنندگان ردیابی نکردند و در نتیجه یک پرسش مهم همچنان بی‌پاسخ مانده است: آیا تعداد کافی از این سلول‌ها به استخوان‌ها رسیدند تا تغییری ایجاد کنند؟
مستقیم به سمت استخوان
رابرت ساکستین، متخصص پزشکی بازساختی و یکی از نویسندگان این مطالعه، اطمینان دارد که این اتفاق افتاده است. او چندین دهه است که بررسی می‌کند چگونه می‌توان سلول‌های مختلف دارای ظرفیت بازسازی، از جمله سلول‌های پیش‌ساز استخوان‌ساز موسوم به سلول‌های استرومایی مزانشیمی (MSCs) را در بدن هدایت کرد تا بیشترین اثر درمانی را داشته باشند.
سلول‌های استرومایی مزانشیمی هنگامی که به جریان خون تزریق می‌شوند، معمولا نمی‌توانند خود را به بافت استخوانی برسانند. اما در سال ۲۰۰۸، او و همکارانش دریافتند که افزودن قندی به نام فوکوز به این سلول‌های شبه‌بنیادی باعث می‌شود آنها به سمت استخوان‌ها حرکت کرده و وارد آنها شوند؛ اتفاقی که در موش‌ها به تشکیل بافت اسکلتی منجر شد.
قندهای افزوده‌ شده معمولا ظرف حدود دو روز از بین می‌روند و تصور می‌شود از طریق تقویت برهم‌کنش میان سلول‌های استرومایی مزانشیمی و دیواره رگ‌های خونی عمل می‌کنند. این برهم‌کنش‌ها سرعت حرکت سلول‌ها را کاهش می‌دهد و به آنها اجازه می‌دهد خود را به داخل مغز استخوان برسانند.
پس از مشاهده موفقیت این روش در موش‌ها، ساکستین و همکارانش توجه خود را به انسان‌ها معطوف کردند. به گفته نویسندگان، مطالعات کمی درمان پوکی استخوان با سلول‌های استرومایی مزانشیمی را آزمایش کرده بودند و در هیچ کارآزمایی مربوط به هیچ بیماری، این سلول‌ها عمدا برای بهبود توانایی حرکت و رسیدن به بافت هدف، دستکاری نشده بودند. چندین سال زمان صرف شد تا فرایند تولید این سلول‌ها به دقت تنظیم شود و داده‌های پیش‌بالینی موردنیاز برای آغاز کارآزمایی به دست آید.
سرانجام در سال ۲۰۱۵، همکاران بالینی این پژوهش در اسپانیا به رهبری خوسه مورالدا، متخصص پیوند مغز استخوان در دانشگاه مورسیا، کارآزمایی را آغاز کردند. آنها زنان ۵۱ تا ۷۲ ساله‌ای را که به پوکی استخوان پیشرفته مبتلا بودند و سابقه شکستگی داشتند، با سلول‌های استرومایی مزانشیمی استخراج‌شده از مغز استخوان خودشان و تقویت‌شده با فوکوز، درمان کردند.
یک درمان واقعی
پس از گذشت میانگین ۶ سال از دوره پیگیری، سلول‌های اصلاح‌ شده باعث افزایش بروز سرطان یا سایر عوارض جانبی جدی نشدند. همچنین نشانه‌های امیدوارکننده‌ای وجود داشت که نشان می‌داد درمان مؤثر بوده است.
تعداد شکستگی‌ها در این زنان به‌ شدت کاهش یافت. اسکن‌ها و نمونه‌برداری‌ها نیز بهبود در اندازه و تراکم استخوان را نشان دادند. شرکت‌کنندگان از کاهش درد و ناتوانی خبر دادند و سطح پروتئین‌های کلیدی مرتبط با تشکیل استخوان نیز در خون آنها افزایش یافت.
مورالدا که اکنون در حال برنامه‌ریزی برای یک کارآزمایی پیگیری با حدود ۱۰۰ فرد مبتلا به پوکی استخوان است، می‌گوید: این واقعا بسیار چشمگیر است.
در این مطالعه جدید، علاوه بر درمان دارویی استاندارد، شرکت‌کنندگان به‌ طور تصادفی یکی از سه درمان احتمالی را دریافت خواهند کرد: سلول‌های استرومایی مزانشیمی تقویت‌ شده با فوکوز که از مغز استخوان خود شرکت‌کنندگان به دست آمده‌اند؛ سلول‌های استرومایی مزانشیمی تقویت‌ شده با فوکوز که از اهداکنندگان سالم گرفته شده‌اند و گروهی با هیچ درمان سلولی.
یک مطالعه بزرگ‌تر باید به روشن شدن تردیدهای باقی‌ مانده درباره این موضوع کمک کند که آیا این سلول‌ها واقعا عامل بازسازی استخوان هستند یا خیر.
ریچارد ایستل، پژوهشگر پوکی استخوان در دانشگاه شفیلد بریتانیا، می‌گوید تغییرات پروتئینی مشاهده‌شده در کارآزمایی ۱۰ نفره نشان‌ دهنده افزایش گردش استخوان است، اما این نتیجه می‌تواند هم ناشی از از دست رفتن استخوان و هم ناشی از تشکیل استخوان جدید باشد.
با این حال، یاسمین مرزبان، زیست‌شیمی‌دان در دانشگاه علم و فناوری ملک عبدالله در ثول عربستان سعودی که در آزمایشگاه ساکستین آموزش دیده و در مطالعه سال ۲۰۰۸ نیز مشارکت داشته است، می‌گوید: این واقعیت که پس از ۶ سال شاهد کاهش شکستگی‌ها هستید، نشان می‌دهد که اتفاقی در حال رخ دادن است. او می‌افزاید: اکنون به یک کارآزمایی بزرگ‌تر و تصادفی‌ شده نیاز داریم تا واقعا بتوانیم به برخی از پرسش‌ها درباره این درمان و آثار آن پاسخ دهیم.