بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی با ارائه نتایج یک دهه پژوهش مشترک درباره سنگ‌های منطقه مکران اعلام کرد: بررسی‌های جدید سن‌سنجی و زمین‌شناسی نشان می‌دهد که برخلاف تصور گذشته، بخش‌های وسیعی از سنگ‌های این پهنه ماهیت قاره‌ای ندارند و در واقع اقیانوسی هستند. این یافته‌های علمی مهم، تصویر پیشین از چگونگی شکل‌گیری منطقه مکران را تغییر داده و بازنگری در مدل‌های زمین‌شناسی فعلی است.
دکتر مرتضی دلاوری امروز در چهل‌وچهارمین گردهمایی ملی علوم زمین سخنرانی خود را با موضوع «جایگاه دیرین‌زمین‌ساختی پهنه مکران (جنوب شرق ایران) مبتنی بر ویژگی‌های مجموعه‌های افیولیتی» آغاز کرد و گفت: این سخنرانی حاصل حدود ۱۰ سال تحقیق مشترک میان دانشگاه خوارزمی و چند دانشگاه معتبر خارجی است. پهنه مکران یکی از پدیده‌های شاخص زمین‌شناسی دنیا از جنبه‌های مختلف است؛ از جمله ضخامت چشمگیر رسوبات و انباشت‌های عظیمی که در این منطقه مشاهده می‌شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی افزود: مکران از شمال به جنوب شامل پهنه مکران شمالی در ایران و مجموعه‌ای از واحدهای رسوبی و افیولیتی است. این پهنه از غرب تا شرق به صورت یک نوار گسترده دیده می‌شود که در آن کمپلکس‌هایی مانند رودان، بند زیارت، کمپلکس دگرگونی، کمپلکس گنج و دیگر واحدهای رسوبی حضور دارند. هدف من در این سخنرانی، تمرکز بر جنبه‌های پترولوژی و زمین‌ساخت این مجموعه‌هاست.
بازار
دلاوری با اشاره به نخستین منطقه مورد مطالعه، توضیح داد: منطقه رنگین یکی از اصلی‌ترین بخش‌های تحقیق ماست که در تصاویر ماهواره‌ای و بررسی‌های میدانی، مجموعه‌ای از سنگ‌های آذرین و رسوبی با ترکیب‌های متفاوت را نشان می‌دهد. در این مجموعه فراوانی بالای سنگ‌های بازالتی و سنگ‌های دارای ماهیت بازیک مشاهده می‌شود. نخستین یافته‌ها در سال ۲۰۱۸ منتشر شد و نشان داد این منطقه هنوز ناشناخته‌های فراوانی دارد و با وجود پاسخ به برخی پرسش‌ها، پرسش‌های تازه‌تری ایجاد شده است.
عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی، منطقه دوم مورد مطالعه در این تحقیق را کمپلکس دگرگونی دیابت (Diyabat Complex یا یک واحد سنگی – ساختاری در جنوب‌شرق ایران پهنه مکران) دانست که در آن سنگ‌ها تحت دگرگونی‌های مختلف قرار گرفته‌اند. بررسی‌های صحرایی و نتایج مدل‌سازی نشان داد که این واحدها تحت تأثیر فرآیندهای متفاوت قرار گرفته و ویژگی‌های دگرگونی مشخصی از خود نشان می‌دهند.
وی با اشاره به سومین منطقه مورد مطالعه، گفت: در ادامه، مجموعه مختارآباد بررسی شد. این منطقه یکی از جذاب‌ترین مجموعه‌های افیولیتی مکران است؛ هرچند دسترسی به آن بسیار دشوار است. در این بخش، یک توالی تقریباً کامل از سنگ‌های افیولیتی دیده می‌شود. بررسی‌های پتروگرافی نشان داد که بیشتر سنگ‌ها ماهیت اقیانوسی دارند و برخی نمونه‌ها به سمت گوشه غنی‌شده تمایل دارند.
دلاوری خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین یافته‌های تحقیق ما که تصویر پیشین از مکران را تغییر داد، مربوط به ماهیت سنگ‌های این مجموعه است. تا سال‌های اخیر تصور می‌شد که بخشی از سنگ‌های این منطقه ادامه‌ای از زون قاره‌ای سراسری‌ است؛ اما نتایج ما نشان داد که نه‌تنها ماهیت این سنگ‌ها قاره‌ای نیست، بلکه بیشتر آن‌ها متابازیک هستند.
وی افزود: سن‌یابی‌ها نشان داد که سن این سنگ‌ها حدود ۱۵۶، ۱۱۲ و ۱۳۶ میلیون سال است؛ در حالی‌که منابع قدیمی سن دیگری ذکر کرده بودند. این نتایج نشان داد که ماهیت سنگ‌ها کاملاً متفاوت از آن چیزی است که پیش‌تر تصور می‌شد و مدل زمین‌ساختی مکران باید اصلاح شود.
به گفته وی بر اساس داده‌های سنی، پتروگرافی و زمین‌ساختی، می‌توان نتیجه گرفت که پهنه مکران از دو بخش شمالی و جنوبی تشکیل شده است؛ بخش شمالی دارای ماهیت اقیانوسی و در واقع منشأ اصلی بخش‌هایی است که تاکنون مورد بحث قرار گرفته‌اند. این پهنه در اثر بسته‌شدن تدریجی و فرایندهای تکتونیکی، به شکل امروزی خود درآمده است.
عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی یادآور شد: یافته‌های تازه نشان می‌دهد دو تولد همزمان افیولیتی در منطقه رخ داده و این فرایندها نقش مهمی در شکل‌گیری وضعیت فعلی پهنه مکران داشته‌اند. این نتایج می‌تواند دیدگاه‌های زمین‌ساختی موجود درباره مکران را تغییر دهد و در تفسیرهای زمین‌شناختی آینده اهمیت زیادی خواهد داشت.