بزرگنمايي:
سیاست و بازاریابی - دومین دوره مسابقات جهانی رباتهای انسان‌نما در پکن را می‌توان یکی از روشن‌ترین نشانه‌های تمرکز مضاعف صنعت فناوری بر حوزه رباتیک دانست.
به گزارش خبرنگار مهر؛ بیش از ۲ هزار ربات متعلق به ۶۶۶ تیم در این رویداد پنج‌روزه گرد هم آمده‌اند و ۵۱ رقابت، از دو سرعت و وزنه‌برداری تا مونتاژ صنعتی، شارژ خودرو برقی و عملیات اضطراری، مرزهای فعلی فناوری رباتهای انسان‌نما را محک می‌زند. حضور تیم‌هایی از ۱۶ کشور از جمله چین، آمریکا، ژاپن و آلمان نیز به این رقابت ماهیتی فراتر از یک نمایشگاه داخلی داده است.
آن چه مسابقات امسال را از نمایش‌های مرسوم صنعت رباتیک متمایز می‌کند، فاصله میان دو نوع توانمندی است. یک سوی میدان، ربات‌هایی قرار دارند که اکنون در برخی شاخص‌های مکانیکی از مرز عملکرد انسان عبور کرده‌اند. سوی دیگر، مسئله دشوارتر هوشمندی تجسم‌یافته یا «Embodied Intelligence» قرار دارد. هوشمندی تجسم‌یافته به این معنا است که ماشین بتواند محیط متغیر را ادراک کند، درباره وضعیت تصمیم بگیرد، بدن خود را با تصمیم هماهنگ سازد و پس از خطا بدون مداخله انسان به فعالیت بازگردد. مسابقات پکن عملاً برای سنجش همین شکاف طراحی شده است.
عبور از رکورد یوسین بولت؛ جهش یک‌ساله در مهندسی حرکت
رکورد ۹.۳۹ ثانیه‌ای ربات «Tiangong Ultra» در رشته دوی ۱۰۰ متر این رقابت‌ها، بیشترین توجه رسانه‌ای را در روز نخست برانگیخت. این زمان از رکورد ۹.۵۸ ثانیه‌ای یوسین بولت سریع‌تر است و اهمیت فنی آن هنگامی آشکارتر می‌شود که با مسابقات سال ۲۰۲۵ مقایسه شود. زمان ربات برنده در دوره قبل بیش از ۲۰ ثانیه بود. کاهش این زمان به کمتر از نصف طی تقریباً یک سال، از شتاب چشمگیر پیشرفت در محرک‌ها، کنترل تعادل، الگوریتم‌های حرکت و نسبت توان به وزن حکایت دارد. همچنین ربات دیگری نیز در این مسابقات ۴۰۰ متر را در ۳۹.۷ ثانیه پیمود که از رکورد ۴۳.۰۳ ثانیه‌ای واید فن نیکرک سریع‌تر بود.
پرش ارتفاع ۲.۸۸ متری در برابر بهترین عملکرد ۹۵.۶۴ سانتی‌متری سال گذشته
علاوه بر موارد ذکر شده، پرش ارتفاع ۲.۸۸ متری در برابر بهترین عملکرد ۹۵.۶۴ سانتی‌متری سال گذشته، ضلع دیگری از همین تحول را آشکار می‌کند. این اعداد بیش از آن که مسابقه‌ای میان انسان و ماشین باشند، شاخصی برای اندازه‌گیری سرعت تکامل سخت‌افزار رباتیک محسوب می‌شوند. دستیابی به چنین عملکردهایی مستلزم توسعه همزمان موتورهای الکتریکی پرتوان، عملگرهای مفصلی، کنترل لحظه‌ای وضعیت بدن، مدیریت انرژی، مواد سبک و سامانه‌های دفع حرارت است.
با این حال، صحنه برخورد رباتهای دونده با حفاظ انتهای مسیر یک داده مهندسی به همان اندازه مهم تولید کرد. افزایش شتاب و سرعت بدون توانایی کاهش سرعت کنترل‌شده نشان می‌دهد کنترل دینامیکی کل بدن هنوز با محدودیت مواجه است. مسابقه بنابراین مزیت مهمی دارد که نمایش‌های از پیش طراحی‌شده فاقد آن هستند. شکست‌ها نیز به اندازه رکوردها اطلاعات تولید می‌کنند.
آزمون اصلی در پیشبرد امور روزمره
مسئله راهبردی صنعت رباتهای انسان‌نما در سال‌های آینده احتمالاً در پیست دو تعیین نخواهد شد. اتصال یک کابل، جابه‌جایی بسته‌ای که چند سانتی‌متر از موقعیت پیش‌بینی‌شده فاصله گرفته یا برداشتن قطعه‌ای با شکل نامنظم می‌تواند آزمون دشوارتر و کلیدی‌تری در این حوزه باشد.
بر همین اساس، بیش از ۴۰ درصد رقابت‌های این دوره مستلزم عملکرد کاملاً خودمختار ربات‌هاست و ۲۱ رقابت به سناریوهای کاربردی در کارخانه، رستوران، دفتر، انبار و شرایط اضطراری اختصاص یافته است.
اتصال کابل نمونه مناسبی از پیچیدگی مسئله پیش رو به شمار می‌رود. در این رقابت ربات باید ابتدا سوکت را با بینایی ماشین تشخیص دهد، موقعیت سه‌بعدی آن را تخمین بزند، دست را در زاویه مناسب قرار دهد، میزان نیروی لازم را تنظیم کند و در صورت عدم اتصال، خطا را تشخیص داده و حرکت را اصلاح کند. همین زنجیره کوتاه تقریباً تمام اجزای مورد نیاز برای یک ربات کارگر عمومی، شامل ادراک، برنامه‌ریزی حرکت، مهارت دست، کنترل نیرو و بازیابی از خطا را درگیر می‌کند.
هزینه بسیاری از رباتهای انسان‌نمای فعلی چین هنوز حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار یوان
اظهار نظر مدیر عامل شرکت «Lumos Robotics» که ارزش واقعی ربات را به توانایی انجام کار در سناریوی نهایی پیوند می‌دهد، دقیقاً به نقطه تعیین‌کننده صنعت اشاره دارد. سرمایه‌گذاری تجاری زمانی توجیه اقتصادی پیدا می‌کند که ربات بتواند بهره‌وری ایجاد کند. هزینه بسیاری از رباتهای انسان‌نمای فعلی چین هنوز حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار یوان است و بازگشت سرمایه مستلزم حرکت از نمایش توانایی به ساعت کار مفید، قابلیت اطمینان و کاهش مداخله انسانی خواهد بود.
نقش‌آفرینی چین به عنوان میدان اصلی رقابت رباتیک
برتری فعلی چین حاصل پیوند صنعت ربات انسان‌نما با یک زیست‌بوم صنعتی بسیار بزرگ‌تر است. آمار فدراسیون بین‌المللی رباتیک نشان می‌دهد چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۹۵ هزار ربات صنعتی جدید نصب کرده و به تنهایی ۵۴ درصد نصب جهانی را در اختیار داشته است. علاوه بر این، موجودی عملیاتی رباتهای صنعتی این کشور نیز از دو میلیون دستگاه عبور کرده است. سهم تولیدکنندگان چینی از بازار داخلی برای نخستین بار به ۵۷ درصد رسیده، در حالی که این رقم طی دهه گذشته حدود ۲۸ درصد بود.
این زیرساخت برای صنعت رباتیک انسان‌نما یک مزیت ساختاری ایجاد می‌کند. زنجیره تأمین موتور، گیربکس، باتری، حسگر، الکترونیک قدرت و قطعات دقیق در کنار ظرفیت عظیم تولید صنعتی، امکان تکرار سریع طراحی و کاهش هزینه را فراهم می‌سازد. دولت چین نیز مرحله بعدی توسعه این فناوری نوظهور را به محیط واقعی منتقل کرده است. بر همین اساس، وزارت صنعت و فناوری اطلاعات چین و کمیسیون نظارت و اداره دارایی‌های دولتی در ژوئن ۲۰۲۶ برنامه‌ای برای استقرار و آموزش رباتهای انسان‌نما و سامانه‌های هوشمندی تجسم‌یافته در محیط‌های واقعی تولید و زندگی آغاز کرده‌اند. هدف اعلام‌شده، حرکت به سمت استقرار مستمر و توسعه مقیاس‌پذیر این فناوری است.
مسابقات جهانی پکن از همین منظر بخشی از سیاست صنعتی چین محسوب می‌شود. ورزش، محیطی کنترل‌شده برای فشار آوردن بر محدودیت‌های مکانیکی فراهم می‌کند و رقابت‌های مبتنی بر سناریو، فاصله محصول آزمایشگاهی تا نیروی کار رباتیک را اندازه می‌گیرند. همچنین، داده‌های حاصل نیز می‌توانند مجدداً وارد چرخه طراحی، آموزش و بهبود محصول شوند.
چین، آمریکا، ژاپن و کره؛ چهار مسیر متفاوت
مقایسه کشورهای شاخص حاضر در این رقابت نشان می‌دهد مسابقات جهانی رباتیک چین یک رویداد تک‌بعدی نیست. بر اساس برآوردهای صورت گرفته، چین از مزیت مقیاس تولید، زنجیره تأمین و بازار داخلی برخوردار است. آمریکا در هوش مصنوعی، مدل‌های بنیادین، سرمایه خطرپذیر و شرکت‌های پیشرو فناوری مزیت قابل توجهی دارد، اما در زیرساخت رباتیک صنعتی فاصله محسوسی با چین پیدا کرده است. طبق آمار فدراسیون بین‌المللی رباتیک (IFR)، آمریکا در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۴ هزار ربات صنعتی جدید نصب کرده و موجودی رباتهای فعال در کارخانه‌های چین تقریباً پنج برابر آمریکا است.
ژاپن همچنان یکی از عمیق‌ترین پایگاه‌های مهندسی رباتیک جهان را در اختیار دارد و با ۴۴ هزار و ۵۰۰ نصب جدید در سال ۲۰۲۴ دومین بازار بزرگ محسوب می‌شود. کره جنوبی نیز با حدود ۳۰ هزار و ۶۰۰ نصب جدید جایگاه مهمی در اتوماسیون صنعتی دارد. تفاوت چین در توانایی پیوند دادن این میراث صنعتی با هوش مصنوعی، بازار عظیم داخلی و سیاست صنعتی متمرکز است.
از همین روی، رقابت آینده احتمالاً حول سه لایه شکل خواهد گرفت:
· لایه نخست سخت‌افزار و توانایی ساخت انبوه است.
· لایه دوم مدل‌های هوش مصنوعی و هوشمندی تجسم‌یافته را شامل می‌شود.
· لایه سوم توانایی تبدیل این دو به محصولی اقتصادی، قابل اعتماد و ایمن برای کارخانه، انبار، خدمات و در نهایت محیط خانگی خواهد بود.
در این الگوی نوپدید، کشوری که بتواند این سه لایه را زودتر در یک پلتفرم مقیاس‌پذیر ادغام کند، استانداردهای نسل بعدی رباتیک را نیز تا حد زیادی شکل خواهد داد.
مسابقات پکن یک نقطه تغییر در معیار سنجش پیشرفت ربات‌ها را آشکار کرده است. سرعت دویدن و ارتفاع پرش همچنان مرزهای مهندسی مکانیک را نشان می‌دهند، اما ارزش اقتصادی صنعت در شاخص‌هایی مانند زمان کار بدون خرابی، میزان موفقیت در انجام وظیفه، مصرف انرژی، مهارت دست، خودمختاری، توان بازیابی از خطا و هزینه هر ساعت کار اندازه‌گیری خواهد شد.پ
رباتهای همه‌کاره؛ نسل جدید دستیاران انسان‌ها
چشم‌انداز مرحله بعد، ظهور ربات‌هایی است که به جای طراحی شدن برای یک وظیفه ثابت، مجموعه‌ای از فعالیت‌های انسانی را در محیط‌هایی انجام دهند که اساساً برای بدن انسان ساخته شده‌اند. فدراسیون بین‌المللی رباتیک نیز همین ویژگی را یکی از دلایل جذابیت رباتهای انسان‌نما می‌داند. محیط کارخانه‌ها، ساختمان‌ها و ابزارهای موجود بر اساس ابعاد و حرکات انسان شکل گرفته و ربات انسان‌نما به صورت بالقوه می‌تواند بدون بازطراحی کامل این محیط وارد آن شود.
در نهایت، پکن در تابستان ۲۰۲۶ تصویری فشرده از همین گذار ارائه کرده است. رباتی که امروز ۱۰۰ متر را سریع‌تر از رکورد انسانی می‌دود، هنوز ممکن است در اتصال یک کابل ساده شکست بخورد. اهمیت مسابقات جهانی دقیقاً در همین فاصله قرار دارد. هرچه این فاصله میان توانایی فیزیکی خارق‌العاده و مهارت عملی روزمره کوچک‌تر شود، ربات انسان‌نما از یک دستاورد جذاب مهندسی به یک فناوری عمومی اقتصادی نزدیک‌تر خواهد شد. در این نقطه، رقابت چین، آمریکا، ژاپن و دیگر قدرت‌های صنعتی بر سر رکوردهای ورزشی نخواهد بود و مسئله اصلی سهم هر کشور از شکل‌دهی به یکی از زیرساخت‌های بنیادین اقتصاد ماشینی آینده محسوب می‌شود.