بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / هفته جهانی علم و صلح یادآور این واقعیت است که دستاوردهای علمی زمانی می‌توانند بیشترین اثر اجتماعی را داشته باشند که از مرزهای دانشگاه و مراکز پژوهشی فراتر بروند و در زندگی مردم جاری شوند؛ از این رو بشر به مدد دستیابی به دانش، با ساخت بافت‌های زیستی و پیشرفت در درمان سرطان تا شناخت جهان و حل مسائل پیچیده زندگی، توانست افق‌های تازه‌ای را پیش روی نسل‌های آینده بگشاید.
علم را می‌توان در ساده‌ترین اتفاق‌های زندگی روزمره دید؛ از دارویی که بیماری را درمان می‌کند و فناوری‌هایی که ارتباط میان انسان‌ها را آسان‌تر می‌سازند تا راهکارهایی که برای مقابله با تغییرات اقلیمی، کمبود منابع طبیعی، آلودگی محیط زیست و بحران‌های غذایی ارائه می‌شوند. پشت بسیاری از تحولاتی که کیفیت زندگی جوامع را تغییر داده‌اند، سال‌ها پژوهش، تجربه‌اندوزی، آزمون و خطا و همکاری میان دانشمندان و مراکز علمی قرار دارد. با این حال، علم تنها مجموعه‌ای از نظریه‌ها، فرمول‌ها و دستاوردهای آزمایشگاهی نیست؛ دانشی است که وقتی به زندگی مردم راه پیدا می‌کند، می‌تواند در حل مسائل اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی نقش‌آفرین باشد و مسیر آینده جوامع را تغییر دهد.
با وجود نقش گسترده علم در زندگی بشر، دسترسی به دانش، بهره‌مندی از دستاوردهای علمی و امکان مشارکت در تولید علم در همه جوامع یکسان نیست. از سوی دیگر، چالش‌هایی مانند تغییرات آب‌ و هوایی، بیماری‌های فراگیر، بحران آب و غذا، تخریب محیط زیست و مخاطرات فناوری‌های نوظهور، مرزهای جغرافیایی نمی‌شناسند و مقابله با آنها به همکاری علمی میان کشورها نیاز دارد. همین واقعیت، ضرورت توجه جهانی به جایگاه علم، تقویت ارتباط میان جامعه و نهادهای علمی و فراهم کردن زمینه مشارکت عمومی در مباحث علمی را بیش از گذشته آشکار کرده است.
در همین راستا، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) روز دهم نوامبر را به عنوان «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه» نام‌گذاری کرده است. ایده شکل‌گیری این مناسبت به کنفرانس جهانی علم در سال ۱۹۹۹ در بوداپست بازمی‌گردد؛ نشستی که بر ضرورت پیوند میان علم، دانش علمی و نیازهای جوامع تأکید داشت. یونسکو در سال ۲۰۰۱ این روز را رسماً اعلام کرد و نخستین مراسم جهانی آن در سال ۲۰۰۲ برگزار شد. هدف از این نامگذاری آن بود که نقش علم در ساخت جوامعی صلح‌آمیز و پایدار برجسته شود، آگاهی عمومی درباره اهمیت پژوهش و دستاوردهای علمی افزایش یابد و شهروندان بیش از گذشته در گفت‌وگو درباره مسائل و تحولات علمی مشارکت کنند.
تأکید بر ارتباط علم و صلح، تنها به یک روز محدود نمانده است. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۸۸، پس از تجربه برگزاری هفته‌ای با عنوان «هفته بین‌المللی علم و صلح» در سال ۱۹۸۶، با تصویب قطعنامه‌ای مقرر کرد این هفته هر سال در هفته‌ای برگزار شود که روز دهم نوامبر در آن قرار دارد. هدف از این ابتکار، تشویق کشورها، سازمان‌های علمی و نهادهای بین‌المللی به برگزاری برنامه‌هایی برای بررسی رابطه پیشرفت‌های علمی و فناوری با حفظ صلح و امنیت، گسترش همکاری میان دانشمندان و افزایش آگاهی عمومی درباره نقش علم در تفاهم و همکاری بین‌المللی بود.
این مناسبت‌ها در سطح جهانی به فرصتی برای برگزاری نشست‌های علمی، همایش‌ها، کارگاه‌های آموزشی، برنامه‌های ترویج علم، نمایشگاه‌های فناوری و گفت‌وگو میان پژوهشگران، سیاستگذاران، رسانه‌ها، دانش‌آموزان و عموم مردم تبدیل شده‌اند. یونسکو نیز در این مسیر، بر ترویج علم به‌عنوان یک منفعت عمومی، گسترش دسترسی آزاد به دانش، تقویت همکاری میان علم، سیاست و جامعه و توانمندسازی نسل جوان تأکید دارد. از جمله اقدامات مهم جهانی در این حوزه می‌توان به اعلام «دهه بین‌المللی علوم برای توسعه پایدار» در فاصله سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۳ اشاره کرد؛ ابتکاری که با هدف تقویت همکاری‌های علمی و استفاده از ظرفیت دانش برای حل چالش‌های جهانی دنبال می‌شود.
در سال ۲۰۲۶ نیز موضوع محوری روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، «ایجاد زمینه‌های مشترک از طریق دیپلماسی علمی» انتخاب شده است؛ موضوعی که بر نقش علم در ایجاد پل‌های ارتباطی میان کشورها، تقویت گفت‌وگو و همکاری‌های فرامرزی و یافتن راه‌حل‌های مشترک برای مسائل جهانی تأکید دارد. در واقع، پیام اصلی این مناسبت آن است که علم زمانی می‌تواند بیشترین اثرگذاری را در زندگی بشر داشته باشد که از مرزهای آزمایشگاه‌ها و مراکز پژوهشی فراتر برود، در اختیار جامعه قرار گیرد و به ابزاری برای همکاری، توسعه پایدار و بهبود کیفیت زندگی انسان‌ها تبدیل شود.
در کنار ابتکارها و برنامه‌های بین‌المللی برای گسترش علم و تقویت ارتباط آن با جامعه، نهادهای علمی و فناورانه نیز در کشورهای مختلف تلاش می‌کنند با استفاده از ابزارهای متنوع، دانش را از فضای تخصصی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی به زندگی روزمره مردم نزدیک‌تر کنند؛ چراکه ترویج علم تنها به معرفی دستاوردهای پژوهشی محدود نمی‌شود، بلکه آشنا کردن مردم با شیوه تفکر علمی، توضیح پدیده‌های پیرامون و نشان دادن تأثیر دانش در حل مسائل زندگی نیز بخشی از این مأموریت است.
در همین راستا، بنیاد علم و فناوری مصطفی(ص) همزمان با هفته جهانی علم و صلح، از ۱۸ تا ۲۴ آبان ‌ماه، مجموعه‌ای از برنامه‌ها و تولیدات رسانه‌ای و آموزشی را با هدف آشنایی بیشتر مردم با دستاوردهای دانشمندان، پیشرفت‌های علمی و فناوری، تبیین پدیده‌های علمی و ترویج تفکر علمی تدارک دیده است؛ برنامه‌هایی که از تولید پادکست و نشریه تخصصی تا معرفی آثار برگزیدگان رویدادهای ترویجی علم و برگزاری دوره‌های آموزشی دانش‌آموزی را در بر می‌گیرد.
یکی از این برنامه‌ها، انتشار دهمین شماره پادکست «رصدخانه» با عنوان «ساخت قطعه گمشده بدن» است. این پادکست در مدت‌زمان ۲۷ دقیقه، به موضوع پیوند اعضا و اهمیت آن و همچنین مفهوم مهندسی بافت به‌عنوان یکی از شاخه‌های مهم مهندسی زیستی می‌پردازد. شنوندگان در این برنامه با دستاوردهای علی خادم‌حسینی، برگزیده جایزه مصطفی(ص) در سال ۱۳۹۸، در زمینه تولید هیدروژل‌ها نیز آشنا می‌شوند؛ موادی که در مهندسی بافت و ساخت بافت‌های زیستی کاربرد دارند.
از دیگر برنامه‌های بنیاد در این هفته، اعلام اسامی منتخبان مراحل هفدهم، هجدهم و نوزدهم رویداد «علم‌کاوی» از طریق تارنمای بنیاد علم و فناوری مصطفی(ص) و شبکه‌های اجتماعی است.
رویداد علم‌کاوی با هدف ترغیب علاقه‌مندان به علم و فناوری برای روایت دستاوردهای برجسته علمی طراحی شده است. در این رویداد، شرکت‌کنندگان با تولید محتوا در قالب‌هایی مانند اینفوگرافیک، موشن‌گرافیک، ویدئو، پادکست، اسلاید و متن، مفاهیم و دستاوردهای علمی را به زبانی ساده و قابل‌فهم برای عموم مردم بازگو می‌کنند و آثار خود را با هشتگ «#علم_کاوی» در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک می‌گذارند.
فراخوان سه مرحله یادشده در مردادماه منتشر شد و علاقه‌مندان تا پایان مهرماه فرصت داشتند آثار خود را به این رویداد ارسال کنند.
انتشار چهارمین شماره نشریه انگلیسی‌زبان «Observatory» (رصدخانه) نیز در شمار برنامه‌های بنیاد برای هفته جهانی علم و صلح قرار دارد. این شماره با انتشار مقالاتی درباره برخی از دستاوردهای پیشرو در حوزه‌های هوافضا، کیهان‌شناسی، ریاضیات، درمان سرطان و چاپ زیستی، تازه‌ترین موضوعات و تحولات مرزهای علم و فناوری را به علاقه‌مندان معرفی می‌کند.
همچنین بنیاد علم و فناوری مصطفی(ص) در نظر دارد مصاحبه‌ای اختصاصی با «پیک سی چی» (Pike See Cheah)، دانشمند مالزیایی منتشر کند. او دانش‌آموخته رشته زیست‌پزشکی از دانشگاه پوترا، دارای مدرک دکتری آناتومی از دانشگاه کبانسگان مالزی و دوره پسادکتری نوروژنتیک مولکولی از دانشگاه آدلاید استرالیا است و پیش‌تر از برگزیدگان رقابت علمی کنز بنیاد بوده است. این گفت‌وگو به فعالیت‌های علمی او و آخرین پیشرفت‌ها در حوزه علوم اعصاب می‌پردازد و در تارنمای رسمی بنیاد منتشر خواهد شد.
در بخش برنامه‌های آموزشی نیز مجموعه‌ای از دوره‌های آموزشی ششمین مسابقه دانش‌آموزی برای ۴۰ دانش‌آموز برتر از سراسر کشور به مدت دو روز در تهران برگزار می‌شود که در نهایت با آیین پایانی این مسابقه همراه خواهد بود.
مجموعه برنامه‌های بنیاد علم و فناوری مصطفی(ص) در هفته جهانی علم و صلح، از تولید محتوای چندرسانه‌ای و انتشار دستاوردهای علمی گرفته تا برگزاری رویدادهای ترویجی و آموزش دانش‌آموزان، بر این محور متمرکز است که علم از فضای تخصصی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی فراتر برود و به بخشی از گفت‌وگوی عمومی جامعه تبدیل شود. چنین برنامه‌هایی در صورت تداوم و گسترش می‌توانند علاوه بر آشنایی بیشتر مردم با دستاوردهای علمی، زمینه مشارکت نسل جوان در فعالیت‌های علمی و تقویت نگاه پرسشگرانه و مبتنی بر شواهد را فراهم کنند.