بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / فسیل‌ها معمولاً استخوان‌ها و شکل بیرونی جانوران باستانی را برای ما نگه می‌دارند، اما گاهی نشانه‌هایی از ساختارهای ظریف‌تر نیز در آن‌ها باقی می‌ماند. بررسی این نشانه‌ها می‌تواند به شناخت دقیق‌تر جانوران منقرض‌شده و محیطی که در آن زندگی می‌کردند کمک کند.
در پژوهشی تازه، دانشمندان استخوان‌های یک دایناسور گوشت‌خوار را بررسی کردند که حدود ۱۱۵ میلیون سال پیش می‌زیست. اهمیت مطالعه فقط در شناسایی یک فسیل قدیمی نیست؛ موضوع اصلی این است که آیا بخش‌هایی از سلول‌ها و مولکول‌های زیستی می‌توانند در طول زمان زمین‌شناختی دوام بیاورند یا نه. پاسخ به این پرسش، برداشت ما را از آنچه فسیل‌ها قادرند حفظ کنند گسترش می‌دهد و می‌تواند راه‌هایی تازه برای مطالعه زندگی باستانی فراهم کند.
خون، سرنخ‌های مهمی درباره بدن جانور دارد. گلبول‌های قرمز در جابه‌جایی اکسیژن نقش دارند و هموگلوبین، پروتئینی درون این سلول‌ها، اکسیژن را حمل می‌کند. «هِم» بخشی از هموگلوبین است که در این فرایند نقش دارد. شناسایی مولکول‌هایی از این نوع در فسیل می‌تواند اطلاعاتی فراتر از شکل استخوان‌ها در اختیار پژوهشگران بگذارد. همچنین، بررسی مواد زیستی باقی‌مانده ممکن است به فهم بهتر کارکرد بدن جانوران منقرض‌شده و شرایطی کمک کند که بقایای آن‌ها را حفظ کرده است.
گروهی بین‌المللی از پژوهشگران به سرپرستی دانشگاه کرتین استرالیا و با مشارکت سازمان ژاپنی علوم و فناوری دریایی و زمینی، موزه ملی برزیل، دانشگاه منطقه‌ای کاریری و دانشگاه جانز هاپکینز این موضوع را بررسی کردند. آنان با بررسی نمونه‌هایی از استخوان‌های اندام دایناسور «آراتاسوروس موزئوناسونالی»، به دنبال شواهد مولکولی از بقایای خون و مواد زیستی مرتبط با آن بودند.
در روش کار، نمونه‌هایی از استخوان اندام این دایناسور که در شمال‌غرب برزیل پیدا شده بود، بررسی شد. درون کانال‌های رگ‌مانند استخوان، ساختارهایی شبیه گلبول‌های قرمز مشاهده شد. پژوهشگران سپس ترکیب شیمیایی مواد موجود در این ساختارها را بررسی کردند تا مشخص شود آیا نشانه‌هایی از مولکول‌های مشتق‌شده از هموگلوبین در آن‌ها وجود دارد یا خیر. آنان همچنین مواد معدنی و بقایای مولکولی دیگری را در نمونه‌ها مطالعه کردند.
بررسی‌ها نشان دادند که استخوان‌ها حاوی شمار زیادی ساختار شبیه گلبول‌های قرمز درون کانال‌های عروقی بوده‌اند. مهم‌تر آن‌که پژوهشگران مولکول‌های «هِم» را در نمونه‌ها شناسایی کردند؛ ماده‌ای که بخشی از هموگلوبین است و در حمل اکسیژن نقش دارد. شناسایی شیمیایی مولکول‌های مشتق‌شده از هموگلوبین، این مطالعه را از گزارش‌هایی که فقط ساختارهای احتمالی گلبول قرمز را مطرح کرده بودند متمایز می‌کند. بر این اساس، یافته‌ها شواهدی از باقی‌ماندن مواد مربوط به خون در استخوان‌های این دایناسور فراهم کرده‌اند.
در نمونه‌ها همچنین آمینواسیدهای کلاژن حفظ شده بود. کلاژن یکی از مواد سازنده بافت‌های بدن است و آمینواسیدها اجزای سازنده پروتئین‌ها به شمار می‌روند. پژوهشگران می‌گویند ماده معدنی «هاوسمانیت» در حفظ ساختارهای سلولی و اجزای مولکولی، از جمله این آمینواسیدها، نقش داشته است. آنان احتمال می‌دهند دایناسور پس از مرگ به‌سرعت در محیطی کم‌اکسیژن و سرشار از میکروب دفن شده باشد؛ شرایطی که می‌توانسته به حفظ بقایای ظریف کمک کند. این توضیح درباره چگونگی حفظ نمونه، برداشت پژوهشگران از شرایط پس از مرگ جانور است.
اهمیت یافته‌های فوق که در نشریه Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده‌اند، در این است که نشان می‌دهند بعضی مولکول‌های زیستی ممکن است در شرایط مناسب، بسیار طولانی‌تر از آنچه تصور می‌شد باقی بمانند. پیش از این، دوام مولکول‌هایی مانند هموگلوبین در بازه‌های زمانی بسیار طولانی محل تردید بود. این کشف به‌تنهایی به معنای آن نیست که همه فسیل‌ها چنین موادی را حفظ می‌کنند، بلکه نشان می‌دهد شرایط ویژه دفن و ترکیب مواد معدنی می‌توانند در ماندگاری بقایای مولکولی نقش داشته باشند.
به گفته پژوهشگران، شواهد مولکولی می‌توانند راهی برای مطالعه مستقیم‌تر ویژگی‌های جانوران منقرض‌شده فراهم کنند. در آینده، چنین رویکردی ممکن است به بررسی تحول خون، سوخت‌وساز بدن و حتی میزان فعالیت جانوران باستانی کمک کند. سوخت‌وساز به فرایندهایی گفته می‌شود که بدن برای تأمین انرژی و انجام کارهای حیاتی به کار می‌گیرد. پژوهشگران همچنین معتقدند شناخت بهتر چگونگی دوام ساختارهای مولکولی در محیط‌های دشوار می‌تواند برای اخترزیست‌شناسی، یعنی مطالعه امکان وجود حیات در کیهان، اهمیت داشته باشد.