بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / محققان در پژوهشی جدید به این پرسش پرداخته‌اند که چرا فضای آلوده به شایعات منفی، اعتماد و همکاری را کاهش می‌دهد و چگونه این وضعیت می‌تواند به حبس و پنهان شدن دانش در میان کارکنان بینجامد.
در محیط‌های کاری امروز، دانش فقط یک مهارت فردی نیست، بلکه یکی از مهم‌ترین دارایی‌های هر سازمان به شمار می‌رود. زمانی که کارکنان تجربه‌ها، ایده‌ها و اطلاعات خود را با هم به اشتراک می‌گذارند، سازمان سریع‌تر یاد می‌گیرد، بهتر تصمیم می‌گیرد و راحت‌تر با تغییرات کنار می‌آید. به همین دلیل، مدیریت دانش به یکی از موضوع‌های مهم در اداره سازمان‌ها تبدیل شده است. اما این روند همیشه ساده نیست. گاهی کارکنان به دلایل مختلف، از جمله بی‌اعتمادی، رقابت یا تجربه‌های ناخوشایند، ترجیح می‌دهند دانسته‌های خود را نگه دارند و در اختیار دیگران نگذارند. این رفتار که «پنهان کردن دانش» نام دارد، می‌تواند به همکاری و کار گروهی آسیب بزند و حتی رشد سازمان را کند کند.
از سوی دیگر، همه تجربه‌های منفی در محیط کار یکسان نیستند. برخی رویدادها، مثل شایعات منفی، می‌توانند فضای سازمان را متشنج کنند و احساس ناامنی، بی‌اعتمادی یا طردشدگی را در کارکنان افزایش دهند. شایعه منفی در محیط کار یعنی پخش حرف‌ها یا اطلاعاتی درباره افراد سازمان که جنبه شخصی یا آسیب‌زننده دارد. چنین فضایی ممکن است باعث شود کارکنان احساس کنند رابطه‌شان با همکاران و مدیران عادلانه نیست. در نتیجه، به جای همکاری بیشتر، ممکن است از اشتراک دانش فاصله بگیرند. به همین دلیل، بررسی این موضوع اهمیت دارد که شایعات منفی چگونه بر رفتار کارکنان اثر می‌گذارند و چه سازوکارهایی این اثر را تشدید یا تضعیف می‌کنند.
در این خصوص، عباس قائدامینی هارونی، محقق مدیریت فرهنگی و مدرس دانشگاه جامع علمی کاربردی مرکز فارسان در چهارمحال‌وبختیاری، به همراه یک همکار، بررسی کرده‌اند که شایعات منفی در محیط کار چه اثری بر پنهان کردن دانش دارد. پژوهش آن‌ها بر این ایده متمرکز بوده که این نوع شایعات فقط یک رفتار آزاردهنده نیست، بلکه می‌تواند از راه‌هایی مانند کاهش حس مسئولیت‌پذیری و تغییر نگاه افراد به رابطه کاری، به پنهان شدن دانش در سازمان منجر شود.
روش این پژوهش بر پایه بررسی کارکنان دانشگاه‌های استان چهارمحال‌وبختیاری انجام شد و ۶۰۰ نفر در آن مشارکت داشتند. برای جمع‌آوری داده‌ها از چند پرسش‌نامه استاندارد درباره شایعات منفی در محیط کار، پنهان‌کردن دانش، جهت‌گیری وظیفه و استحقاق روانی استفاده شد. این داده‌ها سپس با استفاده از روش‌های آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که شایعات منفی در محیط کار، پنهان کردن دانش را افزایش می‌دهد. به بیان ساده، هرچه فضای شایعه‌پراکنی منفی بیشتر باشد، احتمال این‌که کارکنان اطلاعات و تجربه‌های خود را از دیگران پنهان کنند، بالاتر می‌رود. همچنین مشخص شد که جهت‌گیری وظیفه، یعنی تمایل فرد به انجام وظایف، حمایت از گروه و پایبندی به مسئولیت‌های کاری، در این میان نقش میانجی دارد. به این معنا که شایعات منفی می‌توانند این حس وظیفه‌شناسی را تضعیف کنند و همین کاهش، به پنهان شدن دانش بینجامد.
نتیجه دیگر این بود که استحقاق روانی نیز در این رابطه نقش میانجی دارد. استحقاق روانی حالتی است که فرد خود را بیش از حد شایسته توجه، امتیاز یا رفتار ویژه می‌داند. پژوهش نشان داد افرادی که چنین احساسی دارند، بیشتر تحت تأثیر شایعات منفی قرار می‌گیرند و احتمال بیشتری دارد که در واکنش به آن، دانش خود را پنهان کنند. در واقع، این افراد ممکن است رفتار منفی محیط را شدیدتر درک کنند و در نتیجه، همکاری کمتری نشان دهند.
این یافته‌ها از چند جهت مهم‌اند. نخست این‌که نشان می‌دهند شایعات منفی فقط به روابط شخصی لطمه نمی‌زنند، بلکه می‌توانند به رفتارهای زیان‌بار سازمانی هم منجر شوند. دوم این‌که روشن می‌کنند ویژگی‌های فردی و شغلی، مانند وظیفه‌گرایی و استحقاق روانی، در واکنش کارکنان به فضای منفی نقش دارند. بنابراین، اگر سازمان‌ها بخواهند جریان دانش را حفظ کنند، باید فقط به ساختار رسمی توجه نکنند، بلکه فضای ارتباطی سالم، احترام متقابل و عدالت در محیط کار را هم جدی بگیرند. این نتایج برای دانشگاه‌ها، می‌تواند راهنمایی برای کاهش تنش و افزایش همکاری باشد.
در بخش تکمیلی، پژوهشگران توضیح داده‌اند که وجود شایعات منفی، احساس طردشدگی و بی‌عدالتی را در کارکنان تقویت می‌کند و همین حس می‌تواند آن‌ها را به سمت نوعی واکنش جبرانی ببرد؛ یعنی به جای اشتراک دانش، آن را حفظ کنند تا رابطه نابرابر را متعادل سازند. آن‌ها همچنین تأکید کرده‌اند که این رفتار در افرادی که استحقاق روانی بالاتری دارند، شدیدتر دیده می‌شود. از دید آنان، سازمان‌ها باید با آموزش مهارت‌های ارتباطی و هوش هیجانی، از گسترش چنین فضاهایی جلوگیری کنند.
گفتنی است این نتایج جالب توجه که استفاده از آن‌ها می‌تواند موجبات پویایی بهتر محیط‌های کاری به ویژه در مراکز مهمی نظیر دانشگاه‌ها را به همراه داشته باشد، در «فصلنامه علوم و فنون مدیریت اطلاعات» منتشر شده اند؛ نشریه‌ای وابسته به دانشگاه قم و انجمن علمی مدیریت اطلاعات ایران است.