سیاست و بازاریابی - زومیت / پژوهشی جدید نشان می‌دهد الماس‌های سیاه کربنادو احتمالا در اثر انتقال سریع مواد آلی به اعماق زمین بر اثر برخوردهای کیهانی شکل گرفته‌اند.
در میان سنگ‌های رودخانه‌ای برزیل، نوعی الماس سیاه و عجیب پیدا می‌شود که سال‌ها دانشمندان را سردرگم کرده است. این سنگ‌ها که کربنادو نام دارند، برخلاف الماس‌های معمولی شفاف نیستند؛ سطحی تیره و براق دارند و درونشان پر از حفره‌های کوچک و مجموعه‌ای از بلورهای ریز الماس است.
کربنادوها فقط در بخش‌هایی از برزیل و آفریقای مرکزی یافت شده‌اند، اما منشأ دقیق آن‌ها هنوز مشخص نیست. دانشمندان نمی‌دانند این الماس‌های غیرمعمول در چه نوع سنگی و در چه شرایطی شکل گرفته‌اند. ظاهر شیشه‌ای سطح آن‌ها در گذشته باعث شده بود برخی پژوهشگران احتمال دهند که شاید منشأ فضایی داشته باشند یا در اثر برخورد یک جرم بزرگ با زمین ایجاد شده باشند.
اما پژوهش جدیدی نشان می‌دهد داستان احتمالاً پیچیده‌تر است. بر اساس این مطالعه، برخوردی بزرگ در گذشته‌ی دور زمین ممکن است باعث شده باشد مواد غنی از کربن از سطح زمین به اعماق سیاره منتقل شوند؛ جایی که فشار و دمای بسیار بالا می‌توانسته بخشی از این کربن را به الماس تبدیل کند. در این فرضیه، برخورد کیهانی خودش الماس را نساخته است، بلکه مانند عاملی بوده که مواد اولیه را به محیط مناسب برای تشکیل الماس رسانده است.
پژوهشگران به سرپرستی آتیلا دمنی و پیتر نمث از دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی مختلف، نمونه‌هایی از کربنادوهای منطقه‌ی تومبادور برزیل را بررسی کردند. آن‌ها ترکیب شیمیایی کربن، ساختار داخلی سنگ‌ها و مواد معدنی موجود در حفره‌های آن‌ها را با روش‌هایی مانند تصویربرداری پرتو ایکس و میکروسکوپ الکترونی بررسی کردند.
الماس‌های سیاه کربنادو سنگ‌هایی کمیاب و متخلخل هستند که فقط در برزیل و آفریقای مرکزی پیدا شده‌اند و منشأ آن‌ها هنوز به‌طور کامل مشخص نیست
یکی از پرسش‌های اصلی این بود که آیا سطح صاف و براق کربنادو نتیجه‌ی برخوردی شدید بوده است یا نه. اگر برخوردی چنین سطحی ایجاد کرده باشد، باید نشانه‌هایی از فشار عظیم آن در ساختار داخلی الماس باقی مانده باشد.
اما پژوهشگران چنین نشانه‌هایی پیدا نکردند. بلورهای الماس در زیر سطح شیشه‌ای بدون تغییر ادامه داشتند و ساختارهایی که معمولاً در اثر فشار ناشی از برخوردهای شدید ایجاد می‌شوند، دیده نشدند. در عوض، برخی نمونه‌ها پوششی نازک از ماده‌ای معدنی به نام آناتاز داشتند که از دی‌اکسید تیتانیوم تشکیل شده است.
بررسی‌ها نشان داد پوشش آناتاز پیش از شکل‌گیری سطح براق ایجاد شده بود. بعدها احتمالاً سیالات موجود در محیط باعث شدند بخشی از الماس و پوشش معدنی آن حل شود و سطحی صاف و شیشه‌ای شکل بگیرد. بنابراین، ظاهر درخشان کربنادو احتمالاً مربوط به مرحله‌ای دیرتر از تاریخچه‌ی این سنگ است، نه زمان شکل‌گیری خود الماس.

نمونه‌های الماس کربنادو که در پژوهش بررسی شدند.
Demény et al., Gondwana Research, 2026; CC BY 4.0
پژوهشگران برای بررسی منشأ کربن موجود در کربنادو، نسبت ایزوتوپ‌های مختلف کربن را اندازه گرفتند. به گزارش ساینس‌‌آلرت، در بیشتر نمونه‌ها، ترکیب کربن شبیه موادی بود که از بقایای موجودات زنده‌ی باستانی به جا مانده‌اند. بنابراین، شاید بخشی از کربن اولیه‌ی این سنگ‌ها از مواد آلی موجود در سطح زمین آمده باشد.
اما برای تبدیل این مواد به الماس، آن‌ها باید به اعماق زمین منتقل شده باشند. پژوهشگران معتقدند این انتقال می‌توانسته از طریق فرورانش سریع رخ داده باشد؛ یعنی زمانی که بخش‌هایی از پوسته‌ی زمین به داخل گوشته فرو می‌روند. به گفته‌ی دمنی، اگر این فرایند آهسته اتفاق می‌افتاد، حفره‌های فراوان موجود در کربنادو از بین می‌رفتند. سرعت بالای فرورانش می‌تواند توضیح دهد که چرا این ساختارهای غیرمعمول هنوز در سنگ باقی مانده‌اند.
برخورد عظیم در دوران اولیه‌ی زمین ممکن است مواد سرشار از کربن را به اعماق سیاره رانده باشد و شرایط لازم برای تبدیل این کربن به الماس را فراهم کرده است
پژوهشگران می‌گویند شاید در دوران جوانی زمین، برخورد یک جرم فضایی بزرگ باعث شده باشد مواد دارای کربن از سطح زمین به اعماق سیاره منتقل شوند. در آنجا فشار بسیار زیاد می‌توانسته کربن را به الماس تبدیل کند. بعدها، حرکت مواد مذاب درون زمین و فعالیت‌های آتشفشانی، سنگ‌های حاوی الماس را دوباره به نزدیکی سطح آورده است. فرسایش، جابه‌جایی توسط رودخانه‌ها و واکنش با آب و مواد شیمیایی نیز ظاهر امروزی کربنادوها را به وجود آورده‌اند.
با‌این‌حال، دانشمندان هنوز مدرک قطعی برای این مسیر پیدا نکرده‌اند. آن‌ها ماده‌ای درون کربنادوها نیافته‌اند که نشان دهد مواد سطحی زمین پیش از تشکیل الماس به گوشته رسیده‌اند. بنابراین، ارتباط میان کربنادوها و برخوردهای کیهانی هنوز فقط یک فرضیه است. پژوهش فعلی بیشتر نشان می‌دهد که سطح براق این سنگ‌ها احتمالاً در مرحله‌ای بعد از تشکیل الماس و بر اثر واکنش با سیالات ایجاد شده است.
پژوهش در ژورنال Gondwana Research منتشر شده است.