بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ورود فناوری نانو به صنعت تایرسازی، مسیر توسعه نسل جدیدی از تایرها را هموار کرده است؛ محصولاتی که می‌توانند هم‌زمان چندین ویژگی کلیدی تایر را بهبود دهند.

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از ستاد نانو، کاهش مقاومت غلتشی و در پی آن کاهش مصرف سوخت، افزایش مقاومت در برابر سایش، پارگی و حرارت، بهبود چسبندگی در سطوح خشک و مرطوب و کاهش وزن تایر، از مهم‌ترین مزایایی است که برای این فناوری مطرح شده است. شرکت‌های بزرگ تایرسازی جهان از جمله بریجستون (Bridgestone)، یوکوهاما (Yokohama)، گودیر (Goodyear) و ویتوریا (Vittoria) نیز توسعه محصولات مبتنی بر نانومواد را دنبال کرده‌اند. در ایران نیز شرکت‌هایی مانند کویر تایر و گروه صنعتی بارز در مسیر استفاده از فناوری نانو در تولید تایر حرکت کرده‌اند؛ روندی که با افزایش تقاضا برای خودروهای کم‌مصرف و تشدید الزامات زیست‌محیطی می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
تایر یکی از معدود اجزای خودرو است که به‌طور مستقیم و مستمر با سطح جاده در تماس قرار دارد و از همین رو، ویژگی‌های آن تأثیر قابل‌توجهی بر ایمنی، عملکرد، مصرف سوخت و حتی هزینه‌های نگهداری خودرو دارد. در سال‌های اخیر، توسعه فناوری نانو فرصت تازه‌ای برای بازطراحی ساختار و ترکیب مواد مورد استفاده در تایرها ایجاد کرده است؛ فرصتی که می‌تواند به تولید تایرهایی سبک‌تر، مقاوم‌تر و کم‌مصرف‌تر منجر شود.
در تولید تایر، ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی مواد نقش تعیین‌کننده‌ای در عملکرد محصول نهایی دارند. استفاده از نانومواد می‌تواند این ویژگی‌ها را در مقیاس بسیار کوچک تغییر دهد و در نهایت، عملکرد تایر را در مقیاس کاربردی ارتقا دهد. نانولوله‌های کربنی، گرافن، نانوذرات سیلیکا، نانورس و نانوذرات الماس از جمله موادی هستند که در این حوزه مورد توجه قرار گرفته‌اند.
یکی از مهم‌ترین مزایای استفاده از فناوری نانو در تایرسازی، امکان کاهش مقاومت غلتشی است. تایر هنگام حرکت خودرو دائماً تغییر شکل می‌دهد و بخشی از انرژی خودرو در اثر همین تغییر شکل و اصطکاک تلف می‌شود. کاهش مقاومت غلتشی می‌تواند میزان انرژی مورد نیاز برای حرکت خودرو را کاهش داده و در خودروهای احتراقی به کاهش مصرف سوخت منجر شود. همین ویژگی در خودروهای برقی نیز اهمیت دارد، زیرا کاهش مقاومت غلتشی می‌تواند به افزایش بهره‌وری انرژی و در نتیجه افزایش مسافت قابل پیمایش کمک کند.
از سوی دیگر، نانومواد می‌توانند ساختار تایر را در برابر عوامل فرساینده مقاوم‌تر کنند. افزایش مقاومت در برابر سایش، پارگی و حرارت می‌تواند طول عمر تایر را افزایش دهد و تعداد دفعات تعویض آن را کاهش دهد. این موضوع علاوه بر کاهش هزینه‌های مصرف‌کننده، از منظر زیست‌محیطی نیز اهمیت دارد؛ زیرا افزایش عمر محصول می‌تواند به کاهش حجم تایرهای مستعمل و مصرف مواد اولیه برای تولید تایرهای جدید کمک کند.
یکی دیگر از حوزه‌های مهم کاربرد نانومواد، بهبود چسبندگی تایر با سطح جاده است. ترکیب مناسب مواد نانوساختار می‌تواند ویژگی‌های سطحی و مکانیکی تایر را بهبود دهد و عملکرد آن را در شرایط مختلف جاده‌ای ارتقا بخشد. این موضوع به‌ویژه در مسیرهای مرطوب که حفظ چسبندگی اهمیت بیشتری دارد، می‌تواند در ارتقای ایمنی خودرو مؤثر باشد.
کاهش وزن؛ مزیت دیگر نانومواد
کاهش وزن تایر نیز یکی دیگر از اهدافی است که فناوری نانو می‌تواند در دستیابی به آن نقش داشته باشد. برخی نانومواد، از جمله نانورس، امکان کاهش ضخامت بخش‌هایی از ساختار تایر را بدون افت قابل‌توجه در عملکرد فراهم می‌کنند. کاهش وزن تایر در کنار کاهش مقاومت غلتشی، می‌تواند به بهبود بهره‌وری خودرو کمک کند.
این مجموعه مزایا باعث شده است فناوری نانو به یکی از زمینه‌های مورد توجه در توسعه تایرهای نسل جدید تبدیل شود؛ محصولاتی که هدف آن‌ها صرفاً افزایش دوام نیست، بلکه باید مجموعه‌ای از الزامات شامل عملکرد، ایمنی، بهره‌وری انرژی و الزامات زیست‌محیطی را به‌طور هم‌زمان پاسخ دهند.
سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ تایرسازی در فناوری نانو
گسترش این فناوری تنها به مراکز تحقیقاتی محدود نمانده و برخی از شرکت‌های بزرگ صنعت تایر نیز در سال‌های اخیر به‌طور جدی روی استفاده از نانومواد و فناوری‌های نانویی سرمایه‌گذاری کرده‌اند.
بریجستون (Bridgestone) با توسعه فناوری NanoPro-Tech، استفاده از فناوری نانو را برای بهبود ویژگی‌های تایر دنبال کرده است. این فناوری با هدف دستیابی به ترکیبی از چسبندگی مناسب و مقاومت غلتشی پایین توسعه یافته و می‌تواند به افزایش بازدهی سوخت خودرو کمک کند.
یوکوهاما (Yokohama) نیز توسعه تایرهای مبتنی بر نانوذرات را برای ارتقای عملکرد محصولات خود در شرایط مختلف جاده‌ای دنبال کرده است. استفاده از نانومواد در این محصولات با هدف بهبود ویژگی‌های فنی تایر و افزایش عملکرد آن در شرایط متفاوت انجام می‌شود.
در گودیر (Goodyear) نیز گرافن به‌عنوان یکی از مواد مورد توجه قرار گرفته است. استفاده از نانوذرات گرافن می‌تواند به افزایش استحکام ساختار تایر و کاهش مصرف سوخت کمک کند. گرافن به دلیل استحکام مکانیکی بالا و ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، یکی از نانومواد مهم در توسعه مواد پیشرفته محسوب می‌شود.
در حوزه تایرهای دوچرخه نیز ویتوریا (Vittoria) به استفاده از نانوگرافن روی آورده است. تایرهای تولیدشده با این رویکرد با هدف افزایش چسبندگی و کاهش میزان سایش توسعه یافته‌اند و نشان می‌دهند کاربرد نانومواد به تایر خودرو محدود نیست و می‌تواند طیف گسترده‌ای از محصولات حمل‌ونقل را دربرگیرد.
حرکت صنعت تایر ایران به سوی نانوساختارها
فناوری نانو در صنعت تایر ایران نیز مورد توجه قرار گرفته و چندین شرکت داخلی فعالیت‌هایی را برای استفاده از نانومواد در تولید تایر دنبال کرده‌اند. کویر تایر از جمله شرکت‌هایی است که در ساختار داخلی تایر از نانورس استفاده کرده است. استفاده از این ماده امکان کاهش ضخامت بخش‌هایی از تایر را فراهم کرده و در نهایت می‌تواند به کاهش وزن محصول و کاهش مصرف سوخت خودرو کمک کند.
گروه صنعتی بارز نیز در زمینه توسعه تایرهای نانوساختار فعالیت کرده و از نانوذرات سیلیکا برای بهبود مقاومت سایشی و کاهش هزینه تولید استفاده کرده است. سیلیکا یکی از مواد مهم در صنعت تایر است و استفاده از آن در ابعاد نانومتری می‌تواند امکان کنترل دقیق‌تر برخی ویژگی‌های مکانیکی و عملکردی لاستیک را فراهم کند.
توسعه این محصولات در داخل کشور می‌تواند از یک سو به ارتقای فناوری تولید تایر و از سوی دیگر به افزایش توان رقابتی صنعت تایر ایران کمک کند؛ به‌ویژه در شرایطی که بازار جهانی خودرو به سمت کاهش مصرف انرژی، افزایش بهره‌وری و کاهش اثرات زیست‌محیطی حرکت می‌کند.
بازار جهانی در مسیر رشد
گزارش‌های بین‌المللی نیز از رشد بازار تایرهای مبتنی بر فناوری نانو حکایت دارند. بر اساس پیش‌بینی‌های مطرح‌شده، بازار جهانی این محصولات تا سال ۲۰۲۶ با نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) حدود ۴ درصد گسترش خواهد یافت.
در این میان، کشورهای شرق آسیا، به‌ویژه چین و ژاپن، از مهم‌ترین تولیدکنندگان و فعالان حوزه تایرهای مبتنی بر فناوری نانو محسوب می‌شوند. حضور پررنگ این کشورها در زنجیره تولید خودرو، مواد پیشرفته و فناوری نانو، زمینه مناسبی برای توسعه کاربرد نانومواد در صنعت تایر ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، افزایش تقاضا برای خودروهای کم‌مصرف و تشدید مقررات زیست‌محیطی، خودروسازان و تایرسازان را به سمت استفاده از فناوری‌هایی سوق داده است که بتوانند بدون کاهش ایمنی و عملکرد، مصرف انرژی و اثرات زیست‌محیطی را کاهش دهند. تایرهای نانویی می‌توانند بخشی از این راهکار فناورانه باشند.
در مجموع، ورود فناوری نانو به صنعت تایرسازی را نمی‌توان صرفاً یک تغییر در مواد اولیه تلقی کرد. این فناوری می‌تواند هم‌زمان بر مصرف سوخت، دوام، چسبندگی، وزن، ایمنی و هزینه‌های نگهداری تأثیر بگذارد. افزایش عمر تایر نیز می‌تواند مصرف مواد اولیه و تولید پسماند را کاهش دهد و از این منظر، مزایایی فراتر از عملکرد خودرو ایجاد کند.
با افزایش سرمایه‌گذاری در توسعه نانومواد و حرکت بازار خودرو به سمت محصولات کم‌مصرف‌تر و پایدارتر، انتظار می‌رود تایرهای مبتنی بر فناوری نانو سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص دهند. در صورت تداوم روند توسعه و تجاری‌سازی، این فناوری می‌تواند از یک راهکار نوآورانه به یکی از استانداردهای مهم آینده صنعت تایرسازی تبدیل شود و نقش مؤثری در افزایش بهره‌وری انرژی، کاهش هزینه‌ها و ارتقای پایداری صنعت حمل‌ونقل ایفا کند.