بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - گجت نیوز / باور عمومی بر این است که سیاره زهره یک جهنم سوزان و خشک است، اما تحقیقات جدیدی شواهدی ارائه می‌دهد که نشان می‌دهد این همسایه نزدیک زمین شاید زمانی دنیایی آبی و مملو از اقیانوس‌های گسترده بوده باشد.
دانشمندان سال‌هاست که در مورد تاریخچه آب در منظومه شمسی ما کنجکاو بوده‌اند و اقیانوس‌های باستانی در سیارات دیگر موضوع بحث‌های فراوانی است. در حالی که زمین مملو از آب و حیات است، زهره، با اندازه و ترکیب مشابه خود، اکنون یک سیاره خشک و خشن به شمار می‌رود. یافته‌های جدید که در نشریه «نامه‌های علم زمین و سیارات» منتشر شده، به این ابهام پاسخ می‌دهد که آیا زهره همیشه به این شکل بوده است یا خیر.
زمین و زهره با وجود شباهت‌ها، بسیار متفاوت‌اند: یکی سرسبز و پرآب، دیگری جهنمی و خشک. دانشمندان مدت‌هاست که درباره تاریخچه آب در سیاره زهره کنجکاو هستند. اکنون، مطالعه‌ای جدید به رهبری زمین‌شناس ریچارد گیل از دانشگاه لندن در بریتانیا، در نشریه Earth & Planetary Science Letters استدلال می‌کند که سطح زهره ممکن است هنوز نشانه‌های زمین‌شناختی اقیانوس‌های از دست رفته‌اش را در خود داشته باشد. این تیم علمی معتقد است شواهد قانع‌کننده‌ای وجود دارد که زهره زمانی در بخش اعظم سطح خود اقیانوس و شاید حیات را پشتیبانی می‌کرده است.
دیدن سطح زهره از پشت لایه ضخیم ابرهای آن دشوار است. بیشتر داده‌های موجود امروز از کاوشگر ماژلان ناسا به دست آمده که در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی با استفاده از رادار سطح زهره را نقشه‌برداری کرده و چشم‌اندازی ناهموار و آتشفشانی را آشکار کرده است. گیل و همکارانش بررسی کردند که آیا برخی از این ویژگی‌های ظاهراً آتشفشانی، در واقع ریشه‌ی دریایی دارند یا خیر. آن‌ها تخمین می‌زنند که آب ممکن است زمانی حدود ۹۰ درصد سطح زهره را پوشانده و حدود ۴۰ درصد آب اقیانوس‌های زمین را در خود جای داده باشد.
این محققان بر این باورند که سه نوع از ویژگی‌های زمین‌شناختی زهره، در چارچوب اقیانوس‌های از دست رفته معنای بیشتری پیدا می‌کنند.
الگوهای چندضلعی مرموز در سطح زهره
تیم تحقیقاتی به مناطق وسیعی با الگوهای چندضلعی غول‌پیکر اشاره می‌کند. در حالی که مطالعات قبلی این شکستگی‌ها را ناشی از سرد شدن و انقباض سنگ‌های آتشفشانی می‌دانستند، گیل و همکارانش معتقدند این الگوها بیشتر شبیه سامانه‌های گسل چندضلعی موجود در رسوبات دریایی غنی از رس در زمین هستند. این شبکه‌های شکستگی زمانی شکل می‌گیرند که لایه‌های ضخیم گل‌ولای بستر دریا دفن و فشرده شده، و آب از آن‌ها خارج می‌شود. با کوچک شدن و نشست رسوبات، الگوهای چندضلعی ممکن است در ابعاد کیلومتری توسعه یابند.
کانالی‌های غول‌پیکر: مسیرهایی زیرآبی یا گدازه؟
سرنخ دوم به کانالی‌های عظیم برمی‌گردد. برای دهه‌ها، این کانال‌ها عموماً به‌عنوان مسیرهای جریان گدازه تفسیر می‌شدند، اما این توضیح بی‌اشکال نیست؛ برخی از آن‌ها تا هزاران کیلومتر امتداد دارند که بسیار فراتر از آن است که بسیاری از محققان بتوانند جریان واقعی گدازه را توجیه کنند. محققان می‌گویند بسیاری از این کانال‌ها بیشتر شبیه کانال‌های زیردریایی در زمین هستند که توسط جریان‌های چگال زیر سطح اقیانوس ایجاد شده‌اند. آن‌ها اشاره می‌کنند که تقریباً یک‌سوم از مناطق چندضلعی با کانالی‌هایی مرتبط هستند که بدون منبع آتشفشانی آشکار از دشت‌ها بیرون آمده و در حوضه‌های عمیق‌تر به پایان می‌رسند، درست همان‌طور که انتظار می‌رود کانال‌های زیرآبی عمل کنند.
یال‌های چین‌دار و رسوبات نمکی در دشت‌های زهره
در نهایت، سرنخ سوم از یال‌های چین‌داری می‌آید که در دشت‌های زهره دیده می‌شوند. تیم معتقد است این یال‌ها ممکن است روی لایه‌های ضخیمی از نمک قرار گرفته باشند که پس از تبخیر اقیانوس‌های باستانی به جای مانده‌اند. آن‌ها اشاره می‌کنند که دریای مدیترانه زمین نیز هنگام خشک شدن گسترده در بحران شوری مسیانی (حدود ۵.۵ میلیون سال پیش) لایه‌های نمک عظیمی را رسوب داده است. برآورد می‌شود که زهره می‌توانسته لایه‌ای نمکی به ضخامت حداقل ۶۴ متر یا حتی بیشتر تولید کرده باشد که برای تغییر شکل پوسته بالایی کافی بوده است.
این فرضیه‌ای جذاب است، اما احتمالاً تا زمانی که فضاپیماهای جدید برای مطالعه سیاره زهره ارسال شوند، بحث‌برانگیز باقی خواهد ماند؛ این سیاره اخیراً تا حدی توسط برنامه‌های اکتشاف فضایی نادیده گرفته شده است. با این حال، ماموریت آتی EnVision آژانس فضایی اروپا (ESA) و مدارگرد VERITAS ناسا، که هر دو قرار است زهره را با جزئیات بسیار بیشتری نسبت به ماژلان نقشه‌برداری کنند، می‌توانند به آزمودن این فرضیه کمک کنند که آیا این ویژگی‌ها واقعاً شواهدی از اقیانوس‌های باستانی را در خود حفظ کرده‌اند یا خیر.
هیچ یک از این سه خط شواهد به‌تنهایی قطعی نیستند و هر یک می‌توانند با فعالیت‌های آتشفشانی، فرآیندهای تکتونیکی یا سایر جنبه‌های تاریخچه زمین‌شناختی زهره توضیح داده شوند. اما محققان استدلال می‌کنند که مجموع این شواهد، تصویری قانع‌کننده از جهانی را ترسیم می‌کند که پیش از تسلیم شدن در برابر اثر گلخانه‌ای افسارگسیخته (کمتر از یک میلیارد سال پیش)، زمانی میزبان اقیانوس‌ها بوده است. آن‌ها می‌افزایند: «در آن زمان حیات روی زمین به خوبی مستقر شده بود؛ این احتمال که اثر گلخانه‌ای ممکن است حیات را در سیاره زهره نابود کرده باشد، پیامدهای عمیقی برای آینده ما و حیات در خارج از منظومه شمسی دارد.»