بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - پاسخ اروپا به ابربحران اقلیمی سال ۲۰۲۶، فراتر از ابزارهای واکنشی سنتی، به سمت ساخت «شهرهای قابل پیش‌بینی» مجهز به هوش مصنوعی و دوقلوهای دیجیتال کوچ کرده است.

به گزارش خبرنگار مهر، قاره اروپا تابستان ۲۰۲۶ را با موجی از گرمای شدید تجربه کرد که دیگر در قالب یک رخداد فصلی قابل توصیف نیست. دمای بیش از ۴۰ درجه سانتی‌گراد در بخش‌های وسیعی از قاره سبز، شکسته شدن رکوردهای تاریخی در بسیاری از شهرها، مرگ هزاران نفر، اختلال در شبکه حمل‌ونقل، تغییر رفتار زیرساخت‌ها و فشار بی‌سابقه بر سامانه‌های انرژی، تصویری روشن از مرحله جدید بحران اقلیمی ارائه داد. برآوردهای اولیه نشان می‌دهد تنها در موج گرمای ماه ژوئن بیش از ۱۰ هزار مرگ مازاد در اروپا ثبت شده و بخش عمده قربانیان را افراد بالای ۶۵ سال تشکیل می‌دهند.
اهمیت این رخداد تنها در ابعاد انسانی آن خلاصه نمی‌شود. آن چه امروز در اروپا در حال وقوع است، تغییر پارادایم سیاست‌گذاری اقلیمی از کاهش انتشار کربن به سازگاری فناورانه با اقلیم جدید است. اگر طی دو دهه گذشته سرمایه‌گذاری اروپا عمدتاً بر انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای متمرکز بود، اکنون موج گرمای بی‌سابقه نشان داده است که حتی در بهترین سناریوهای کاهش انتشار نیز شهرها باید برای زندگی در اقلیمی گرم‌تر بازطراحی شوند. به همین دلیل، نسل جدیدی از فناوری‌های شهری در حال ظهور هستند که مأموریت آن‌ها نه تولید انرژی پاک، بلکه افزایش تاب‌آوری شهرها در برابر گرمای فزاینده است.
گرما؛ دشمن جدید زیرساخت‌های شهری
نگاه سنتی، گرما را تهدیدی برای سلامت انسان می‌دانست؛ اما تجربه تابستان ۲۰۲۶ نشان داد که گرمای شدید مستقیماً به یک مسئله زیرساختی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، آسفالت خیابان‌ها نرم می‌شود، ریل‌های راه‌آهن تغییر شکل می‌دهند، چراغ‌های راهنمایی دچار اختلال می‌شوند، سرعت قطارها کاهش می‌یابد و مصرف برق برای سرمایش به رکوردهای بی‌سابقه می‌رسد. گزارش اخیر رویترز این تحول را آغاز رونق بزرگ فناوری‌های سازگاری اقلیمی توصیف می‌کند. محور کلیدی این بازار نوظهور، دیگر صفحات خورشیدی نیست، بلکه مصالح ساختمانی، روسازی جاده‌ها و زیرساخت‌هایی هستند که بتوانند عملکرد خود را در دماهای بسیار بالا حفظ کنند.
هم‌زمان، کمیسیون اروپا هشدار می‌دهد که اروپا سریع‌تر از هر منطقه دیگری در جهان در حال گرم شدن است و امواج گرما اکنون مرگبارترین مخاطره اقلیمی این قاره محسوب می‌شوند. بر همین اساس، این موج گرما حدود ۹۵ درصد مرگ‌های ناشی از پدیده‌های شدید آب‌وهوایی را به خود اختصاص داده است. گزارش مذکور همچنین تأکید می‌کند که افزایش شب‌هایی که دمای هوا در آن‌ها کمتر از ۲۰ درجه سانتی‌گراد نمی‌شود، توان بازیابی طبیعی بدن انسان را کاهش داده و فشار گرما را به شکل چشمگیری افزایش داده است.
نسل جدید شهرهای هوشمند و پیش‌بینی گرما
پاسخ اروپا به این بحران، تنها به نصب چند حسگر دما یا توسعه سامانه‌های هشدار عمومی محدود نمی‌شود. راهبرد جدید بر ساخت «شهرهای قابل پیش‌بینی» استوار شده است که بتوانند پیش از تبدیل گرما به بحران، نقاط آسیب‌پذیر را شناسایی و برای آن‌ها تصمیم‌گیری کنند.
در همین راستا، پروژه اروپایی «ADUCAT» که از سوی شهر وین آغاز شده، نمونه شاخص این رویکرد محسوب می‌شود. این پروژه با ترکیب داده‌های ماهواره‌ای پرتکرار، فناوری‌های سنجش از دور و تحلیل‌های پیشرفته مبتنی بر مشاهده وضعیت زمین، نقشه‌ای پویا از رفتار حرارتی شهر تولید می‌کند. سامانه، تغییرات دمایی، وضعیت فضاهای سبز، سلامت زیرساخت‌ها و نقاط مستعد ایجاد «جزایر حرارتی» را به‌صورت مستمر پایش کرده و نتایج را مستقیماً وارد فرآیند تصمیم‌گیری مدیریت شهری می‌کند.
در عمل، مدیریت شهر پیش از وقوع بحران می‌تواند تشخیص دهد که کدام محله به فضای سبز بیشتری نیاز دارد، کدام منطقه باید آبیاری هدفمند شود و کدام زیرساخت در معرض آسیب ناشی از گرما قرار گرفته است. به باور کارشناسان، اهمیت این تحول در آن است که داده، از یک ابزار توصیفی به موتور تصمیم‌سازی تبدیل می‌شود. در این پروژه، فناوری دیگر صرفاً وضعیت شهر را نمایش نمی‌دهد، بلکه مسیر مداخله را نیز پیشنهاد می‌کند.
دوقلوی دیجیتال؛ شبیه‌سازی آینده پیش از وقوع بحران
گام بعدی، عبور از پایش به سمت پیش‌بینی است. پژوهش‌های جدید در حوزه دوقلوهای دیجیتال بیانگر آن است که نسل آینده مدیریت شهری بر پایه «دوقلوهای دیجیتال» شکل خواهد گرفت. این فناوری شامل نسخه‌های مجازی شهر می‌شود که به ‌صورت پیوسته از حسگرهای اینترنت اشیا، تصاویر ماهواره‌ای، پهپادها و داده‌های شهری تغذیه می‌شوند و رفتار آینده شهر را شبیه‌سازی می‌کنند.
این سامانه‌ها صرفاً افزایش دما را ثبت نمی‌کنند، بلکه زنجیره‌ای از پیامدهای متقابل را مدل‌سازی می‌نمایند. برای مثال، سامانه مذکور بررسی می‌کند که چگونه یک موج گرما می‌تواند هم‌زمان باعث افزایش مصرف برق، خاموشی شبکه، افزایش دمای داخل ساختمان‌ها، فشار مضاعف بر مراکز درمانی و تمرکز خطر در محله‌های کم‌برخوردار شود.
پژوهش‌های منتشر شده در این زمینه نشان می‌دهد استفاده از این مدل‌ها همراه با اتخاذ تصمیمات پیش‌دستانه، مانند فعال‌سازی زودهنگام مراکز خنک‌کننده و اشتراک‌گذاری انرژی در ریزشبکه‌ها، توانسته است ریسک حرارتی جمعیت را حدود ۱۱ تا ۱۳ درصد کاهش دهد و مدت‌زمان قرارگیری ساختمان‌ها در شرایط گرمای خطرناک را نیز به میزان محسوسی کم کند. این تحول، مفهوم تاب‌آوری را از واکنش پس از بحران به مدیریت پیش‌نگر مخاطرات ارتقا می‌دهد.
وقتی ساختمان‌ها به سامانه سرمایشی تبدیل می‌شوند
فناوری‌های مقابله با گرما تنها به نرم‌افزار و هوش مصنوعی محدود نیستند. هم‌زمان، پژوهشگران در حال بازطراحی خود مصالح ساختمانی هستند تا ساختمان‌ها بدون مصرف انرژی، گرمای کمتری جذب کنند.
یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های اخیر در این زمینه، توسعه شیشه‌های شفاف سرمایش تابشی است. این فناوری با استفاده از پوشش‌های اپتیکی ویژه، بخش عمده تابش حرارتی خورشید را بازتاب می‌دهد و در عین حال گرمای داخل ساختمان را از طریق پنجره به بیرون منتقل می‌کند. این فرآیند بدون مصرف برق صورت می‌گیرد و آزمایش‌های میدانی نشان داده‌اند این شیشه‌ها می‌توانند دمای پنجره را تا حدود ۴٫۸ درجه سانتی‌گراد کاهش دهند و در برخی شرایط، دمای داخل ساختمان را نزدیک به ۵ درجه پایین‌تر نگه دارند.
ویژگی مهم دیگر فناوری مذکور، استفاده از مواد تغییر فاز است که مانع سرمای بیش از حد ساختمان در ساعات شب می‌شوند و تعادل حرارتی را حفظ می‌کنند. به عقیده کارشناسان، چنین فناوری‌هایی به‌تدریج نگاه رایج به ساختمان را تغییر می‌دهند. بر همین اساس، ساختمان دیگر واحد مصرف‌کننده صرف انرژی نیست، بلکه خود به بخشی از سامانه مدیریت اقلیم شهری تبدیل می‌شود.
اقتصاد سازگاری؛ بازاری که تازه متولد شده است
در نهایت، مرور روندهای کنونی حکایت از آن دارد که رقابت آینده کشورهای پیشرفته در حوزه انرژی، تنها بر سر تولید برق پاک نخواهد بود و در همین راستا، بازارهای جدیدی پیرامون آسفالت‌های مقاوم در برابر گرما، مصالح بازتاب‌دهنده تابش خورشید، شیشه‌های هوشمند، سامانه‌های سنجش ماهواره‌ای، دوقلوهای دیجیتال، تحلیل داده‌های اقلیمی و هوش مصنوعی شهری در حال شکل‌گیری است. این بازار، به‌ویژه برای شرکت‌های فعال در حوزه فناوری‌های شهری، مصالح پیشرفته و تحلیل داده، می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین حوزه‌های سرمایه‌گذاری دهه آینده باشد.
موج گرمای بی‌سابقه اروپا صرفاً یک هشدار اقلیمی نیست و نقطه آغاز یک دگرگونی فناورانه به شمار می‌رود. همان‌گونه که بحران انرژی اروپا سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر را شتاب داد، بحران گرمای امروز نیز موتور محرک توسعه نسل جدید فناوری‌های سازگاری اقلیمی شده است. شهر آینده، شهری خواهد بود که با داده‌های ماهواره‌ای خود را پایش می‌کند، با دوقلوهای دیجیتال آینده را پیش‌بینی می‌نماید، با هوش مصنوعی منابع را بهینه تخصیص می‌دهد و با مصالح هوشمند، پیش از آن که سامانه‌های سرمایشی وارد عمل شوند، خود در برابر گرما مقاوم می‌کند. در چنین چشم‌اندازی، رقابت میان کشورها تنها بر سر کاهش انتشار کربن نخواهد بود؛ بلکه بر سر توانایی طراحی شهرهایی است که بتوانند در اقلیم گرم قرن بیست‌ویکم همچنان قابل زیست، ایمن و پایدار باقی بمانند.