بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - انتشار مقاله‌ای تخصصی از سوی پژوهشگران دانشگاه ملی فناوری دفاعی چین (NUDT) درباره سامانه‌های مایکروویو پرقدرت (High-Power Microwave) را باید فراتر از انتشار یک دستاورد فناورانه ارزیابی کرد.

به گزارش خبرنگار مهر؛ برخلاف رویه رایج قدرت‌های نظامی که جزئیات فناوری‌های راهبردی خود را محرمانه نگه می‌دارند، این مقاله تصویری نسبتاً دقیق از نسل جدید سامانه‌های پالسی چین ارائه می‌دهد که توان تولید پالس‌هایی تا سطح ۱۰۰ گیگاوات را دارند. همین ویژگی، محتوای این مقاله علمی را به یک پیام راهبردی تبدیل می‌کند. پکن توسعه سلاح‌های انرژی هدایت‌شده را وارد مرحله عملیاتی کرده و اکنون در تلاش است جایگاه خود را به عنوان یکی از رهبران جهانی این حوزه تثبیت کند.
اهمیت این تحول زمانی آشکارتر می‌شود که بدانیم رقابت قدرت‌های بزرگ در سال‌های اخیر به تدریج از انهدام فیزیکی اهداف به سمت از از کار انداختن الکترونیکی سامانه‌های دشمن حرکت کرده است. در چنین چارچوبی، سلاح‌های مایکروویوی پرقدرت به ابزاری برای فلج‌سازی زیرساخت‌های دیجیتال، سامانه‌های فرماندهی و کنترل، تجهیزات مخابراتی و ماهواره‌های مدار پایین زمین تبدیل شده‌اند.
عبور از نمونه آزمایشگاهی به سامانه عملیاتی
مهم‌ترین نکته مقاله منتشر شده، ادعای عبور فناوری مایکروویو پرقدرت چین از مرحله نمونه‌های آزمایشگاهی به کاربرد عملیاتی است. پژوهشگران دانشگاه ملی فناوری دفاعی چین تصریح می‌کنند که سامانه‌های تولید پالس مایکروویوی این کشور طی سال‌های اخیر از مرحله «نمونه‌های عملکردی» به سامانه‌هایی با کارایی بالا و دوام عملیاتی ارتقا یافته‌اند. این تغییر، صرفاً یک پیشرفت مهندسی محسوب نمی‌شود، بلکه بیانگر بلوغ چرخه کامل طراحی، تولید و به‌کارگیری تسلیحات انرژی هدایت‌شده در ساختار نظامی چین است.
به گفته پژوهشگران، این جهش حاصل سرمایه‌گذاری گسترده دولت چین در فناوری‌های مبتنی بر پالس بوده است که وظیفه تولید و تخلیه آنی انرژی بسیار زیاد در بازه‌های زمانی فوق‌العاده کوتاه را بر عهده دارد. چنین فناوری‌هایی زیربنای اصلی سلاح‌های مایکروویوی، برخی سامانه‌های لیزری پرانرژی و تجهیزات پیشرفته جنگ الکترونیک به شمار می‌روند.
راز دستیابی سامانه چینی به توان ۱۰۰ گیگاوات
دستیابی به توان خروجی ۱۰۰ گیگاوات بر پایه افزایش توان یک مولد منفرد صورت نگرفته است. مقاله توضیح می‌دهد که پژوهشگران چینی با محدودیت‌های ذاتی سامانه‌های پالسی، از جمله مشکلات عایق‌بندی و محدودیت تحمل ولتاژ، مواجه بوده‌اند. بر همین اساس، راهکار انتخاب ‌شده، طراحی معماری ماژولار بوده است. در این روش چندین مولد پالسی کوچک‌تر با دقت زمانی بسیار بالا به صورت هم‌زمان فعال می‌شوند و خروجی آن‌ها به شکل یک پرتو متمرکز ترکیب می‌شود.
این معماری چندمزیتی، امکان فعالیت هر ماژول در نقطه بهینه عملکرد، افزایش نسبت توان به وزن و ارتقای قابلیت اطمینان سامانه را فراهم می‌کند. پژوهشگران دانشگاه ملی فناوری دفاعی چین اعلام کرده‌اند که سامانه ۱۰۰ گیگاواتی این کشور دقیقاً بر همین مبنا توسعه یافته است.
چنین رویکردی از منظر مهندسی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا مسیر افزایش توان سامانه را بدون گرفتار شدن در محدودیت‌های فیزیکی یک مولد واحد هموار می‌کند. همزمان، مقاله به توسعه سامانه‌های حالت تمام ‌جامد (All-Solid-State) نیز اشاره می‌کند. این فناوری می‌تواند قابلیت اطمینان، سرعت واکنش، عمر عملیاتی و هزینه نگهداری این تسلیحات را نسبت به نسل‌های پیشین به شکل محسوسی بهبود دهد.
میدان اصلی نبرد؛ صورت‌های فلکی ماهواره‌ای
یکی از مهم‌ترین ابعاد مقاله، تمرکز آن بر آسیب‌پذیری شبکه‌های ماهواره‌ای مدار پایین زمین (LEO) است. نویسندگان تصریح می‌کنند که حتی پالس‌هایی در مقیاس یک گیگاوات نیز می‌توانند موجب اختلال شدید یا آسیب به تجهیزات الکترونیکی مستقر در ماهواره‌های مدار پایین شوند. بر همین اساس، سامانه‌ای با توان چند ده یا صد گیگاوات، در صورت دستیابی به دقت کافی در هدایت انرژی، ظرفیت بالقوه قابل توجهی برای تهدید صورت‌های فلکی ماهواره‌ای خواهد داشت و همین امر، دستاورد جدید چین را به تهدیدی بالقوه برای شبکه اینترنت ماهواره‌ای استارلینک بدل ساخته است.
در این میان، اشاره مستقیم مقاله به شبکه‌هایی نظیر استالینک از منظر راهبردی قابل توجه است. تجربه جنگ اوکراین نشان داد که صورت‌های فلکی عظیم ماهواره‌ای دیگر صرفاً زیرساخت‌های ارتباطی تجاری نیستند، بلکه به بخشی از معماری فرماندهی، کنترل، ارتباطات، شناسایی و انتقال داده در میدان نبرد تبدیل شده‌اند. همین تحول سبب گشته قدرت‌های بزرگ به سمت توسعه ابزارهایی برای اخلال، تضعیف یا ازکارانداختن این شبکه‌ها حرکت کنند.
البته باید میان ظرفیت نظری و توان عملیاتی سامانه مذکور تمایز قائل شد. وارد کردن آسیب واقعی به ماهواره‌های فعال مستلزم غلبه بر چالش‌هایی همچون فاصله زیاد، هدایت دقیق پرتو، پایداری انرژی، جبران تلفات انتشار در جو و کنترل دقیق زمان‌بندی پالس‌ها است.
جنگ الکترونیک در مسیر تحول
به باور بسیاری از تحلیل‌گران، انتشار این مقاله نشان می‌دهد که چین توسعه سلاح‌های مایکروویوی را صرفاً برای مأموریت‌های ضدماهواره دنبال نمی‌کند. چنین سامانه‌هایی می‌توانند علیه رادارها، مراکز فرماندهی، سامانه‌های مخابراتی، تجهیزات الکترونیکی حساس، پهپادها و حتی برخی موشک‌های هدایت‌شونده نیز به کار گرفته شوند. ویژگی اصلی این تسلیحات آن است که به جای نابودی فیزیکی هدف، عملکرد الکترونیکی آن را مختل یا متوقف می‌کنند و همین امر با روندهای نوین جنگ شناختی، جنگ الکترونیک و نبرد چنددامنه‌ای هم‌راستا است.
توسعه‌دهندگان سامانه مذکور همچنین از توسعه سامانه‌های پشتیبان مانند واحدهای هیبریدی مبتنی بر خازن‌های لیتیوم-یون خبر می‌دهد که قادر هستند حتی در دمای منفی ۴۰ درجه سانتی‌گراد نیز تقریباً به صورت آنی فعال شوند. چنین ویژگی‌هایی نشان می‌دهد که تمرکز توسعه صرفاً بر افزایش توان خروجی نبوده، بلکه قابلیت استقرار عملیاتی در محیط‌های سخت نیز مورد توجه قرار گرفته است.
پیام راهبردی پکن به رقبا
شاید مهم‌ترین بخش این افشاگری، پیام سیاسی و راهبردی نهفته در آن باشد. نویسندگان مقاله با صراحت اعلام می‌کنند که چین خود را در زمره رهبران جهانی فناوری مایکروویو پرقدرت می‌داند و معتقد است بسیاری از رقبا به دلیل محدودیت ظرفیت صنعتی، سرمایه‌گذاری کمتر در تحقیق و توسعه و دسترسی محدود به عناصر کمیاب، در کوتاه‌مدت توان هم‌سطح شدن با این کشور را نخواهند داشت.
این ارزیابی را باید در چارچوب رقابت فناورانه چین و آمریکا تحلیل کرد. طی سال‌های اخیر، واشنگتن سرمایه‌گذاری سنگینی بر تسلیحات انرژی هدایت‌شده، سامانه‌های ضدپهپاد و فناوری‌های جنگ الکترونیک انجام داده است. انتشار جزئیات سامانه ۱۰۰ گیگاواتی چین را می‌توان تلاشی برای نمایش پیشرفت‌های داخلی، بازدارندگی فناورانه و ارسال پیام به رقبای راهبردی درباره بلوغ ظرفیت‌های صنعتی این کشور تلقی کرد.
افشای جزئیات سامانه مایکروویوی ۱۰۰ گیگاواتی چین، صرفاً معرفی یک سلاح جدید نیست. بلکه نشانه‌ای از تغییر تدریجی ماهیت رقابت نظامی در عصر دیجیتال محسوب می‌شود. هرچه وابستگی نیروهای مسلح به شبکه‌های فضایی، سامانه‌های ارتباطی و تجهیزات الکترونیکی افزایش یابد، ارزش عملیاتی ابزارهایی که بتوانند این زیرساخت‌ها را بدون تخریب فیزیکی از کار بیندازند نیز بیشتر خواهد شد.
در نهایت، پژوهشگران چینی از دستیابی به سامانه‌ای ۱۰۰ گیگاواتی سخن گفته‌اند، اما اطلاعات مستقلی درباره عملکرد میدانی، برد مؤثر، دقت هدف‌گیری یا میزان موفقیت آن علیه ماهواره‌های واقعی منتشر نشده است. با وجود این، نفس انتشار چنین اطلاعاتی بیانگر آن است که رقابت آینده قدرت‌های بزرگ بیش از گذشته پیرامون تسلط بر طیف الکترومغناطیسی، حفاظت از زیرساخت‌های فضایی و توسعه تسلیحات انرژی هدایت‌شده شکل خواهد گرفت.