بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / استاد انگل‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اندازه بسیار کوچک اووسیست‌های سیکلوسپورا و دشواری تشخیص آن در بررسی‌های میکروسکوپی، گفت: استفاده از میکروسکوپ فلورسانس و روش‌های مولکولی مانند PCR معمولی، Nested PCR و Real-time PCR می‌تواند به تفکیک سیکلوسپورا از انگل‌های مشابه و تشخیص قطعی آن کمک کند.
دکتر سعیده شجاعی، استاد انگل‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران امروز در وبینار «سیکلوسپوریازیس ۲۰۲۶؛ از تهدید نوپدید تا طغیان گسترده» که از سوی مرکز تحقیقات بیماری‌های نوپدید و بازپدید انستیتو پاستور ایران برگزار شد، با اشاره به عوامل خطر و راه‌های انتقال سیکلوسپورا گفت: این بیماری معمولا با سطح پایین بهداشت ارتباط دارد و پایین بودن سطح بهداشت می‌تواند به عنوان یکی از عوامل خطر، احتمال شروع و گسترش عفونت را در مناطق با شرایط بهداشتی نامناسب افزایش دهد.
وی نقص ایمنی را یکی دیگر از عوامل خطر مهم در ابتلا به این عفونت عنوان کرد و افزود: در افراد دارای نقص ایمنی، این بیماری می‌تواند به شکل شدیدتر و با درگیری‌های مکرر بروز کند.
شجاعی با اشاره به نقش سیکلوسپورا در اسهال مسافرتی، اظهار کرد: این انگل به عنوان یکی از عوامل مهم اسهال مسافرتی مطرح است و سفر به مناطقی که عفونت در آنها به صورت بومی وجود دارد، می‌تواند از عوامل خطر ابتلا باشد.
وی انتقال انگل از طریق مواد غذایی را از دیگر مسیرهای مهم انتقال دانست و یادآور شد: تمشک و انواع توت‌ها مانند بلک‌بری و بلوبری و همچنین سبزیجاتی مانند گشنیز، جعفری، هویج، کلم، فلفل، خیار و کاهو می‌توانند در انتقال این انگل به انسان نقش داشته باشند. در برخی همه‌گیری‌هایی که در آمریکا گزارش شده است، نقش تمشک و همچنین گشنیز و ریحان در انتقال عفونت بسیار بارز بوده است.
استاد انگل‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به یکی از موارد گزارش‌شده در آمریکا توضیح داد: در یک مورد، در یک مراسم عروسی از کیکی استفاده شده بود که پوشش آن با تمشک تهیه شده بود و این تمشک‌ها از برزیل وارد شده بودند. افرادی که از این کیک مصرف کرده بودند، دچار اسهال شدند و بررسی‌ها نشان داد که همگی به سیکلوسپورا آلوده شده‌اند و منبع انگل نیز به تمشک‌های وارداتی از برزیل نسبت داده شد.
شجاعی با اشاره به اهمیت آب در انتقال سیکلوسپورا خاطر نشان کرد: انتقال از طریق آب نیز اهمیت زیادی دارد؛ به‌ویژه در مناطق آندمیک، آب آلوده می‌تواند یکی از راه‌های انتقال این انگل باشد. برای مثال، در برخی روستاهای مناطق مختلف ونزوئلا، به دلیل نبود توالت‌های بهداشتی، آلودگی مدفوعی وارد محیط و زمین‌های کشاورزی می‌شود و از طریق آب آلوده به مدفوع، گیاهانی که در این مناطق کشت می‌شوند نیز می‌توانند آلوده شوند. این موضوع می‌تواند به عنوان یکی از منابع آلودگی مطرح باشد.
استاد انگل‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران با بیان اینکه مشکلات سیستم آب و فاضلاب نیز در انتقال این انگل مؤثر است، اضافه کرد: در مناطقی که سیستم آب و فاضلاب با مشکل مواجه است، خطر انتقال افزایش می‌یابد. از سوی دیگر، اووسیست‌های سیکلوسپورا در برابر کلر مقاومت دارند و اووسیست‌ها از آب کلرزده و حتی فاضلاب نیز جدا شده‌اند. با این حال، فیلتراسیون دقیق و کامل می‌تواند اووسیست‌ها را از آب جدا کند و در مناطقی که سیستم تصفیه آب مجهز و کامل وجود دارد، می‌توان آب را از این انگل عاری کرد.
شجاعی به نقش خاک در انتقال این بیماری اشاره کرد و گفت: خاک نیز می‌تواند به عنوان یکی از منابع آلودگی مطرح باشد و استفاده از روش‌های کوددهی یا فعالیت‌هایی که موجب انتقال آلودگی از خاک به محصولات کشاورزی می‌شوند، می‌تواند در این زمینه اهمیت داشته باشد.
وی درباره روش تشخیص این انگل، اظهار کرد: در روش‌های تغلیظ، از فرمولاسیون‌هایی استفاده می‌شود که در آنها با استفاده از رسوب و محلول شکر اشباع، اووسیست‌ها در سطح مایع جمع می‌شوند و می‌توان آنها را مورد بررسی قرار داد.
استاد انگل‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران افزود: در مرحله رنگ‌آمیزی نیز رنگ‌آمیزی اسیدفست می‌تواند برای شناسایی اووسیست‌ها مورد استفاده قرار گیرد؛ به این صورت که اووسیست‌ها تقریباً به رنگ قرمز در زمینه سبز ـ آبی مشاهده می‌شوند.
شجاعی با اشاره به دشواری تشخیص سیکلوسپورا در بررسی‌های میکروسکوپی، گفت: یکی از مشکلات در تشخیص این انگل، اندازه بسیار کوچک اووسیست‌های آن است؛ به‌طوری که اندازه آنها حدود چهار تا ۶ میکرون است و در برخی گونه‌های مشابه ممکن است اندازه‌هایی در محدوده ۸ تا۱۰ میکرون نیز دیده شود. بنابراین، چشم انسان نمی‌تواند با دقت کافی این تفاوت‌ها را تشخیص دهد.
وی افزود: به همین دلیل، از اشعه ماورای بنفش با استفاده از میکروسکوپ فلورسانس در طول موج ۳۶۵ نانومتر استفاده می‌کنیم. سیکلوسپورا در این شرایط درخشش آبی دارد، در حالی که کریپتوسپوریدیوم درخشش بنفش دارد و از این طریق می‌توان تا حدودی این دو انگل را از یکدیگر تفکیک کرد.
استاد انگل‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: روش‌های دقیق‌تر برای تفکیک و تشخیص این انگل‌ها، روش‌های مولکولی هستند که از جمله آنها می‌توان به PCR معمولی، PCR آشیانه‌ای (Nested PCR) و Real-time PCR اشاره کرد که می‌توانند تشخیص قطعی را برای ما فراهم کنند.
وی با تشریح تصاویر میکروسکوپی مورد استفاده در تشخیص سیکلوسپورا خاطر نشان کرد: در این تصاویر، زمینه به واسطه ماده‌ای که برای رنگ‌آمیزی استفاده می‌شود، آبی است و اووسیست‌ها به رنگ قرمز دیده می‌شوند و در واقع به صورت یک جسم کروی قرمز رنگ در زمینه آبی یا سبز، بسته به ماده مورد استفاده، مشاهده می‌شوند. در تصاویر دیگر نیز اووسیست‌هایی را مشاهده می‌کنیم که به صورت پراکنده در محیط قرار دارند و رنگ‌آمیزی شده‌اند. همچنین در تصویر دیگری، اووسیست‌ها با رنگ‌آمیزی زیل‌نیلسن (Ziehl-Neelsen) و با استفاده از میکروسکوپ کنتراست فاز مشاهده می‌شوند.
شجاعی ادامه داد: در بخشی از این تصاویر که اشعه ماورای بنفش به نمونه تابانده شده است، درخشش آبی‌رنگ اووسیست‌ها دیده می‌شود. اتوفلورسانس در همه اووسیست‌های کوکسیدیایی وجود دارد، اما در مورد سیکلوسپورا درخشش آبی و در مورد کریپتوسپوریدیوم درخشش بنفش دیده می‌شود که می‌تواند به عنوان یکی از وجوه تشخیصی این دو انگل مورد استفاده قرار گیرد.
استاد انگل‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران ادامه داد: در تصاویر دیگر، اووسیست‌های کریپتوسپوریدیوم را نیز مشاهده می‌کنیم. این اووسیست‌ها از نظر اندازه بزرگ‌تر هستند و شکل آنها کاملاً بیضی است. اووسیست‌های سیکلوسپورا و کریپتوسپوریدیوم ممکن است تا حدودی با یکدیگر اشتباه شوند که برای تفکیک آنها نیز از روش‌های تشخیصی افتراقی استفاده می‌شود.
وی درباره درمان سیکلوسپورا گفت: برای درمان این عفونت از ترکیب تری‌متوپریم و سولفامتوکسازول استفاده می‌شود و در افرادی که به این دارو حساسیت دارند، سیپروفلوکساسین مورد استفاده قرار می‌گیرد. اگر بیمار به این درمان پاسخ ندهد، از نیتازوکساناید استفاده می‌شود؛ تا آنجا که اطلاع دارم، این دارو در ایران در دسترس نیست.
شجاعی درباره راه‌های پیشگیری از ابتلا به سیکلوسپورا اظهار کرد: هر زمان فردی به مناطق آندمیک سفر می‌کند، باید نکات پیشگیرانه را با دقت رعایت کند. یکی از این موارد، مصرف سبزیجات پخته است.
وی افزود: جوشاندن آب نیز می‌تواند برای حذف آلودگی از آب مورد توجه قرار گیرد. همچنین باید محصولات وارداتی از کشورهای مختلف را با احتیاط مصرف کرد، به‌ویژه محصولاتی که از کشورهای آندمیک وارد می‌شوند.
سیکلوسپوریازیس یک بیماری گوارشی است که در اثر آلودگی به انگل تک‌یاخته‌ای Cyclospora cayetanensis ایجاد می‌شود. این انگل روده باریک را درگیر می‌کند و شایع‌ترین علامت عفونت ناشی از آن، اسهال آبکی است که ممکن است طولانی شود و پس از فروکش کردن، دوباره بازگردد. دل‌پیچه، نفخ، افزایش گاز روده، کاهش اشتها، کاهش وزن، تهوع و خستگی نیز از دیگر علائم شایع این بیماری هستند و در برخی افراد تب خفیف، سردرد، بدن‌درد و استفراغ نیز دیده می‌شود.
این بیماری بیشتر از طریق مصرف آب یا مواد غذایی آلوده به اووسیست‌های انگل منتقل می‌شود و در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری شیوع بیشتری دارد. سبزیجات و محصولات تازه نیز در برخی طغیان‌های غذایی به عنوان منبع انتقال بیماری شناسایی شده‌اند. اووسیست‌های سیکلوسپورا بلافاصله پس از دفع از بدن انسان عفونی نیستند و برای تبدیل شدن به فرم عفونی باید مدتی در محیط باقی بمانند؛ از این رو، انتقال مستقیم فردبه‌فرد از طریق مدفوع، برخلاف برخی عفونت‌های انگلی، مسیر معمول انتقال این بیماری محسوب نمی‌شود.
تشخیص سیکلوسپوریازیس با بررسی نمونه مدفوع انجام می‌شود، اما از آنجا که دفع اووسیست‌ها ممکن است متناوب و در مقادیر کم باشد، گاهی به بررسی چند نمونه مدفوع و درخواست اختصاصی آزمایش برای سیکلوسپورا نیاز است. در افراد سالم، بیماری ممکن است بدون درمان اختصاصی برطرف شود، اما علائم می‌توانند طولانی شوند. درمان انتخابی سیکلوسپوریازیس، ترکیب تری‌متوپریم ـ سولفامتوکسازول است و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی ممکن است به دوره درمان طولانی‌تری نیاز داشته باشند.
رعایت بهداشت دست، شست‌وشوی کامل میوه و سبزیجات و پختن مواد غذایی از اقدامات مؤثر برای کاهش خطر ابتلا به این بیماری است. بر اساس توصیه‌های مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا، شست‌وشوی مواد غذایی به تنهایی لزوماً آلودگی به سیکلوسپورا را برطرف نمی‌کند و پختن محصولات در دمای مناسب می‌تواند به از بین رفتن انگل کمک کند.