بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / در یک پژوهش تازه، وضعیت اجرای مقررات مرتبط با موتورسواران در تهران مورد بررسی قرار گرفته است؛ مسئله‌ای که در سال‌های اخیر به دلیل گسترش استفاده از این وسیله، تراکم ترافیک و حساسیت بیشتر نسبت به ایمنی شهری برجسته‌تر شده است.
تصادفات رانندگی در ایران از مهم‌ترین علل مرگ‌ومیر به شمار می‌آید و در این میان، موتورسیکلت‌سواران از آسیب‌پذیرترین گروه‌ها هستند. موتورسیکلت به دلیل اندازه کوچک، سرعت بالا، قدرت مانور زیاد و در عین حال نداشتن حفاظ مناسب برای سرنشینان، وسیله‌ای است که در صورت بروز حادثه می‌تواند پیامدهای بسیار سنگینی به دنبال داشته باشد. در سال‌های اخیر، با افزایش ازدحام ترافیک و همچنین ناکارآمدی نسبی حمل‌ونقل عمومی در برخی مسیرها، استفاده از موتورسیکلت برای بسیاری از مردم به یک انتخاب روزمره تبدیل شده است. این وسیله نه‌فقط برای رفت‌وآمد شخصی، بلکه برای کار و تأمین هزینه‌های زندگی نیز اهمیت پیدا کرده و به همین دلیل حضور آن در خیابان‌ها و معابر شهری به‌ویژه در تهران بسیار پررنگ شده است.
اهمیت بررسی این موضوع زمانی بیشتر روشن می‌شود که بدانیم افزایش تعداد موتورسیکلت‌ها با رشد تصادفات و تلفات این گروه ارتباط مستقیم دارد. سهم موتورسواران از آسیب‌دیدگان سوانح رانندگی در جهان قابل توجه است و در ایران نیز بخش مهمی از تصادفات ترافیکی به آنان مربوط می‌شود. افزون بر این، مسئله فقط به تصادف محدود نیست، موتورسیکلت‌ها سهمی در آلودگی هوا و آلودگی صوتی نیز دارند و تردد روزانه شمار زیادی از آن‌ها بدون معاینه فنی در خیابان‌های پرتردد، نگرانی‌ها را بیشتر کرده است. از سوی دیگر، رفتارهای پرخطر، بی‌توجهی به مقررات، استفاده از موتورسیکلت توسط افراد کم‌مهارت یا بدون گواهینامه و تمایل به رسیدن سریع‌تر به مقصد، اجرای قانون را با دشواری روبه‌رو کرده است. به همین دلیل، شناخت دقیق ریشه‌های این وضعیت برای کاهش تلفات و خسارت‌ها ضروری است.
در همین چارچوب، فرامرز زراعت‌پیما، عضو هیئت‌علمی دانشگاه جامع علوم انتظامی امین، به همراه یک همکار دانشگاهی و با همراهی مدیریت ایمنی ترافیک، پژوهشی درباره آسیب‌ها و چالش‌های اجرای قوانین مربوط به موتورسیکلت‌سواران در تهران انجام داده‌اند. این تحقیق به‌طور ساده، بر این پرسش متمرکز بوده که چرا اجرای مقررات برای این گروه از کاربران ترافیک با مانع روبه‌رو می‌شود و چه عواملی باعث می‌شود تخلفات موتورسواران همچنان تکرار شود.
روش انجام این پژوهش به‌گونه‌ای بوده که هم از داده‌های آماری استفاده شده و هم از نظر کارشناسان و مسئولان مرتبط. پژوهش از نظر هدف، کاربردی بوده؛ یعنی قرار است به حل یک مسئله واقعی کمک کند. از نظر شیوه اجرا نیز هم جنبه کمی داشته و هم کیفی. در بخش کمی، پژوهشگران به سراغ کروکی‌های تصادفات جرحی و فوتی سال ۱۴۰۲ رفته‌اند. تعداد کل این پرونده‌ها ۱۴۴۹ مورد بوده و از میان آن‌ها ۳۰۲ فقره به‌عنوان نمونه بررسی شده است. در بخش کیفی نیز دیدگاه ۷۵ نفر از رؤسا و جانشینان تصادفات مناطق راهور شهر تهران، به‌صورت کامل، وارد مطالعه شده است. داده‌های آماری سپس با نرم‌افزارهای مربوطه، تحلیل و بررسی شده‌اند. به زبان ساده، پژوهشگران هم به اعداد و پرونده‌ها توجه کرده‌اند و هم به تجربه میدانی افرادی که با این حوادث و تخلفات سروکار دارند.
یافته‌های پژوهش که در «فصلنامه مهندسی ترافیک» متعلق به سازمان حمل‌ونقل و ترافیک شهر تهران منتشر شده‌اند، نشان می‌دهند که مشکلات موجود فقط به رفتار یک راننده یا یک تخلف مشخص محدود نمی‌شود، بلکه ریشه‌هایی عمیق‌تر دارد. به گفته پژوهشگران، بخشی از آسیب‌ها ساختاری است، یعنی به کمبود زیرساخت‌های آموزشی و فرهنگ‌سازی، کمبود امکانات سخت‌افزاری و همچنین محدودیت امکانات پلیس راهور مربوط می‌شود. بخش دیگری از مشکلات، زمینه‌ای است؛ برای مثال لزوم استفاده بیشتر از ابزارهای آموزشی در سطح شهر، ایفای نقش پررنگ‌تر سازمان‌های مسئول فرهنگ‌سازی، متناسب نبودن جریمه‌ها با نوع تخلفات موتورسواران و نبود مدیریت واحد در تدوین قوانین بازدارنده از جمله این موارد است.
در بخش دیگری از نتایج، آسیب‌های رفتاری مطرح شده‌اند. این بخش نشان می‌دهد که برای بهبود وضعیت، فقط سخت‌گیری قانونی کافی نیست. آموزش کارکنان سازمان‌ها و نهادها برای استفاده درست از موتورسیکلت، تقویت انگیزه لازم در کارکنان پلیس راهور برای برخورد با متخلفان، استفاده از تجربه دیگر کشورها، تأمین نیروی انسانی متخصص و روشن شدن نقش نهادهایی مانند آموزش‌وپرورش از موارد مهمی است که در یافته‌ها دیده می‌شود. در مجموع، پژوهش بر این نکته تأکید دارد که جلوگیری از تخلفات موتورسیکلت‌سواران نیازمند همکاری بیشتر دستگاه‌های مسئول و حرکت به سمت یک الگوی مدیریت واحد است؛ الگویی که بتواند از پراکندگی تصمیم‌ها و ناهماهنگی در اجرا جلوگیری کند.
بر اساس اطلاعات تکمیلی این مطالعه و از نگاه مشارکت‌کنندگان پژوهش، مهم‌ترین تخلفات موتورسواران شامل عبور از محل ممنوع، استفاده از موتورسیکلت فاقد پلاک یا دارای پلاک مخدوش، تردد در آزادراه‌ها و بزرگراه‌ها، انجام حرکات نمایشی مانند حرکت روی یک چرخ، نداشتن گواهینامه، استفاده نکردن از کلاه ایمنی، حمل بار و کالا با موتورسیکلت، سرعت غیرمجاز، رعایت نکردن حق تقدم، ورود به خط ویژه اتوبوس، حرکت در خلاف جهت، بی‌توجهی به نقص فنی وسیله، ایجاد آلودگی صوتی با اگزوز غیرمجاز، عبور از چراغ قرمز و حتی حمل بیش از دو نفر است. این فهرست نشان می‌دهد که مسئله تنها چند تخلف پراکنده نیست، بلکه با مجموعه‌ای از رفتارهای پرخطر روبه‌رو هستیم.
همچنین شرکت‌کنندگان در این پژوهش، علت بروز این وضعیت را فقط در یک عامل خلاصه نکرده‌اند. به باور آنان، نداشتن قوانین خاص و مدون برای پیشگیری از تخلفات، ضعف آموزش و فرهنگ‌سازی، پایین بودن احساس مسئولیت فردی و اجتماعی، در دسترس بودن آسان موتورسیکلت، آگاهی ناکافی خانواده‌ها از خطرات این وسیله و اطلاع‌رسانی ناکافی به راکبان، از عوامل مؤثر در بروز حوادث است.
اهمیت این یافته‌ها در آن است که نشان می‌دهند کاهش سوانح موتورسیکلت‌سواران تنها با جریمه بیشتر حل نمی‌شود و به مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در آموزش، قانون‌گذاری، اجرا، نظارت و فرهنگ عمومی نیاز دارد. به بیان ساده، اگر آموزش، زیرساخت، قانون و اجرا همزمان اصلاح نشوند، احتمال تداوم این چرخه بالا خواهد بود.