بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / پژوهش دکتر «زهرا سوهانی» و دکتر «آویده افشار» پژوهشگران ایرانی «دانشگاه مک‌گیل» کانادا، احتمال مرگ بیماران را در اثر مصرف یک آنتی‌بیوتیک رایج نشان می‌دهد.
آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان بیماری‌ها به کار می‌روند اما گاهی خودشان می‌توانند به عوامل خطر برای سلامتی تبدیل شوند.
«سفپیم»(Cefepime) یک آنتی‌بیوتیک نسل چهارم است که به ‌طور گسترده برای درمان عفونت‌های باکتریایی شدید و نوتروپنی همراه با تب‌ - تب در بیمارانی که تعداد گلبول‌های سفید خون آنها به‌ طور غیرعادی پایین است - مورد استفاده قرار می‌گیرد. برخلاف بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌هایی که طعمه مقاومت ضدمیکروبی می‌شوند، سفپیم در برابر آنزیم‌های بتالاکتاماز نوع AmpC نسبتاً پایدار است و به آن در برابر باکتری‌هایی که این آنزیم‌ها را تولید می‌کنند، مزیت می‌دهد. با وجود این، دانشمندان نگران هستند که این آنتی‌بیوتیک بسیار مؤثر ممکن است خطر مرگ را افزایش دهد. این نگرانی‌ نخستین بار طی یک پژوهش در سال ۲۰۰۷ آشکار شد.
دکتر «زهرا سوهانی» و دکتر «آویده افشار» پژوهشگران ایرانی «دانشگاه مک‌گیل»(McGill University) کانادا در پژوهش جدید خود، داده‌های حاصل از مجموعه‌ آزمایش‌های بالینی را مجدداً بررسی کردند تا دریابند آیا احتمال مرگ در بیمارانی که با سفپیم تحت درمان قرار گرفته بودند، بیشتر از بیمارانی بوده است که با سایر آنتی‌بیوتیک‌های «بتا-لاکتام»(β-lactam) درمان شده‌اند.
پژوهشگران پس از تحلیل بیش از ۱۰۰ آزمایش روی ۲۲،۶۰۸ بیمار دریافتند که احتمال مرتبط بودن مصرف سفپیم با افزایش خطر مرگ‌ومیر در مقایسه با سایر آنتی‌بیوتیک‌های بتالاکتام، ۹۴.۴ درصد است. در مجموع آزمایش‌های بررسی‌شده، مرگ در ۶.۶ درصد از بیماران تحت درمان با سفپیم و ۶.۲ درصد از بیماران گروه مقایسه‌شده رخ داد.
سفپیم در سال ۱۹۹۴ برای مصرف پزشکی تأیید شد اما تنها پس از گذشت یک دهه از کاربرد بالینی آن، یک پژوهش نگرانی‌هایی را درباره ایمنی این دارو ایجاد کرد. این پژوهش انجام‌شده در سال ۲۰۰۷ نشان داد که خطر نسبی مرگ در بیمارانی که با سفپیم تحت درمان قرار گرفته بودند، ۲۶ درصد بیشتر از بیمارانی است که با سایر آنتی‌بیوتیک‌های بتالاکتام درمان شده بودند.
بررسی‌های تکمیلی به دو مکانیسم احتمالی اشاره داشتند که هر دو به نحوه رویارویی با دارو مربوط می‌شوند، نه خود داروی سفپیم. نخستین مورد، رویارویی ناکافی است که در آن دوز کمتر از حد مورد نیاز تجویز می‌شود و به درمان نامناسب می‌انجامد. مورد دیگر، رویارویی بیش‌ازحد است که می‌تواند موجب سمیت عصبی شود؛ به‌ ویژه زمانی که عملکرد کلیه مختل شده یا دوز دارو متناسب با بیماری تنظیم نشده باشد.
«سازمان غذا و داروی آمریکا»(FDA) بعدا داده‌هایی را منتشر کرد که حاکی از عدم وجود افزایش معنادار بود. با وجود این، تردیدها درباره ایمنی این دارو همچنان باقی ماند زیرا آن پژوهش شامل برخی داده‌های منتشرنشده و تحت حمایت صنعت بود.
سفپیم همچنان خط اول درمان در برابر بیماری‌های تهدیدکننده زندگی نظیر نوتروپنی همراه با تب‌ و عفونت‌های باکتریایی شدید به ‌ویژه موارد ناشی از ریزارگانیسم‌های مقاوم به چند دارو به شمار می‌رود زیرا علیه پاتوژن‌های مهاجم گرم‌مثبت و گرم‌منفی، عملکردی هدفمند دارد. از این رو، تعیین ایمنی این دارو برای هدایت نحوه استفاده از آن در عمل بالینی ضروری است.
پژوهشگران برای ارزیابی این که آیا سفپیم خطر مرگ بیمار را نسبت به سایر آنتی‌بیوتیک‌های بتالاکتام بیشتر می‌کند، یک بررسی سیستماتیک را روی ۱۱۰ آزمایش بالینی تصادفی با داده‌های مرگ‌ومیر موجود انجام دادند و سفپیم را با بتالاکتام‌های جایگزین در بزرگسالان و کودکان مقایسه کردند.
پژوهشگران با استفاده از یک روش آماری به نام «متاآنالیز اثرات تصادفی بیزی»، نتایج به‌دست‌آمده از بیماران را در آزمایش‌های گوناگون جمع‌آوری کردند و به محاسبه احتمال آماری افزایش مرگ‌ومیر مرتبط با سفپیم پرداختند. داده‌ها حاکی از افزایش خطر مرگ‌ومیر مرتبط با سفپیم بودند؛ خطری که به بیماران بزرگسال محدود بود و در کودکان هیچ‌گونه افزایش خطری مشاهده نشد.
پژوهشگران در مجموع بیماران، شاخص «تعداد مورد نیاز برای بروز آسیب» را ۲۲۷ برآورد کردند؛ بدین معنا که به ازای هر ۲۲۷ بیماری که با سفپیم تحت درمان قرار می‌گرفتند، تقریباً یک مورد مرگ بیشتر رخ می‌داد. با وجود این، هنگامی که تمرکز آنها تنها بر ۱۵،۴۱۱ بیمار حاضر در آزمایش‌های منتشرشده معطوف شد، احتمال افزایش مرگ‌ومیر ناشی از مصرف سفپیم به ۹۸٫۶ درصد افزایش یافت و شاخص «تعداد مورد نیاز برای بروز آسیب» به ۱۱۱ کاهش پیدا کرد.
بیشترین احتمال بروز آسیب در بیمارانی دیده شد که برای نوتروپنی همراه با تب‌ تحت درمان بودند (۹۶٫۱ درصد). همچنین مشخص شد که دوزهای استاندارد و بالا - یعنی دو گرم هر ۱۲ ساعت یا بیشتر - با احتمال آسیب بیش از ۹۳ درصد همراه بودند؛ در حالی که دوزهای پایین‌تر نیز همچنان احتمال آسیب ۸۰٫۵ درصدی داشتند.
پژوهشگران تأکید می‌کنند که این نتایج نباید به منزله فراخوانی برای کنار گذاشتن داروی سفپیم تلقی شود؛ بلکه ارتباط احتمالی این دارو با افزایش مرگ‌ومیر که در این پژوهش مشخص شده است باید هنگام تعیین جایگاه آن در دستورالعمل‌های بالینی مد نظر قرار بگیرد.
پژوهشگران در بررسی‌های آینده می‌توانند بررسی کنند که آیا تنظیم دقیق دوز سفپیم و ارزیابی دقیق عواملی نظیر عملکرد کلیه و حساسیت باکتریایی می‌تواند ایمنی را بهبود ببخشد یا خیر.
این پژوهش در مجله «JAMA Network Open» به چاپ رسید.