بزرگنمايي:

سیاست و بازاریابی - ایسنا / رئیس مرکز تحقیقات استفاده از دانش سلامت با تشریح «نقشه راه برای تقویت سیاستگذاری آگاه از شواهد ایران (ساشا)» گفت: این طرح با هدف ایجاد یک سازوکار نظام‌مند برای پیوند میان تولیدکنندگان دانش، استفاده‌کنندگان از شواهد و واسطه‌های دانش طراحی شده است تا یافته‌های پژوهشی از مرز دانشگاه‌ها عبور کرده و در فرآیند سیاستگذاری و تصمیم‌گیری سلامت به کار گرفته شوند.
دکتر بهاره یزدی‌زاده امروز در وبینار «از شواهد تا سیاستگذاری سلامت: ترجمان دانش در سیاستگذاری آگاه از شواهد» با اشاره به تدوین «نقشه راه برای تقویت سیاستگذاری آگاه از شواهد ایران» (ساشا)، به تشریح چارچوب این نقشه راه و نقش گروه‌های مختلف در فرآیند تولید، انتقال و استفاده از شواهد علمی در نظام سلامت پرداخت.
وی گفت: این پروژه با هدف تدوین نقشه راه برای تقویت سیاستگذاری آگاه از شواهد در ایران طراحی و اجرا شده و در جریان آن تلاش شده است مشخص شود شواهد علمی تولیدشده توسط پژوهشگران و اعضای هیأت علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی چگونه می‌تواند در پاسخ به چالش‌های نظام سلامت مورد استفاده قرار گیرد.
رئیس مرکز تحقیقات بهره‌برداری از دانش سلامت، افزود: در این نقشه راه، فعالیت‌ها و اجزای مختلفی برای تقویت سیاستگذاری آگاه از شواهد در نظر گرفته شده است که می‌توان آنها را در قالب یک مدل شامل چند «چرخ‌دنده» در نظر گرفت؛ چرخ‌دنده‌هایی که با ارتباط و حرکت متقابل، فرآیند تبدیل دانش به سیاست و اقدام را پیش می‌برند. یکی از این چرخ‌دنده‌ها، سازمان‌ها و نهادهای تولیدکننده دانش هستند که در کشور ما دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی بخش مهمی از آنها را تشکیل می‌دهند. این بخش مسئول تولید شواهد و یافته‌های پژوهشی مورد نیاز نظام سلامت است.
وی با بیان اینکه چرخ‌دنده دیگر به کاربران دانش مربوط می‌شود، گفت: کاربران دانش گروه‌های مختلفی را دربرمی‌گیرند و بسته به جایگاه و نقش افراد در نظام سلامت می‌توانند شامل سیاستگذاران، مدیران نظام سلامت، مدیران حوزه پژوهش و آموزش، پژوهشگران و سایر استفاده‌کنندگان از شواهد علمی باشند.
رئیس مرکز تحقیقات بهره‌برداری از دانش سلامت، افزود: میان تولیدکنندگان دانش و کاربران دانش، یک چرخ‌دنده واسط یا «مبادله و انتقال دانش» قرار دارد که نقش آن ایجاد ارتباط میان این دو بخش است. این بخش با برقراری ارتباط میان تولیدکنندگان و استفاده‌کنندگان از دانش، زمینه حرکت شواهد علمی از محیط پژوهش به سمت تصمیم‌گیری و سیاستگذاری را فراهم می‌کند.
وی تاکید کرد: در واقع، تولید دانش به تنهایی نمی‌تواند موجب تغییر در سیاست‌ها و عملکرد نظام سلامت شود و برای اینکه یافته‌های پژوهشی مورد استفاده قرار گیرند، باید سازوکاری برای ارتباط مؤثر میان تولیدکنندگان دانش و کسانی که قرار است از آن دانش استفاده کنند، وجود داشته باشد.
یزدی‌زاده با اشاره به تمرکز این وبینار بر گروه سیاستگذاران، گفت: در موضوع ترجمان دانش، صرفا سیاستگذاران مخاطب نیستند، بلکه هر فردی که در نظام سلامت نقش دارد، می‌تواند در این فرآیند جایگاه مشخصی داشته باشد.
وی ادامه داد: ممکن است فردی سیاستگذار یا مدیر نظام سلامت باشد، ممکن است مدیر یا مسئول نظام پژوهش و آموزش سلامت باشد، یا پژوهشگری باشد که در حوزه سیاستگذاری آگاه از شواهد فعالیت می‌کند. همچنین ممکن است پژوهشگری در یکی از حوزه‌های سلامت باشد که قصد دارد رویکرد ترجمان دانش را در پژوهش‌های خود مورد توجه قرار دهد.
رئیس مرکز تحقیقات بهره‌برداری از دانش سلامت افزود: گروه دیگری نیز تحت عنوان «واسطه‌گران دانش» یا Knowledge Brokers وجود دارند که می‌توانند نقش فعالی در برقراری ارتباط میان تولیدکنندگان دانش و کاربران آن ایفا کنند.
وی با بیان اینکه شناخت نقش هر یک از این گروه‌ها در تقویت سیاستگذاری آگاه از شواهد ضروری است، گفت: بسته به جایگاه افراد در نظام سلامت، هر کدام می‌توانند بخشی از فرآیند ترجمان دانش را بر عهده بگیرند و به حرکت شواهد علمی به سمت استفاده در تصمیم‌گیری کمک کنند. هدف از این رویکرد آن است که شواهد تولیدشده در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی، در یک فرآیند مشخص و نظام‌مند به دست افرادی برسد که در تصمیم‌گیری، سیاستگذاری و مدیریت نظام سلامت نقش دارند و بتوانند از این شواهد برای پاسخ به مسائل و چالش‌های واقعی نظام سلامت استفاده کنند.
رئیس مرکز تحقیقات بهره‌برداری از دانش سلامت، با اشاره به نتایج مطالعه انجام‌شده برای تدوین «نقشه راه تقویت سیاستگذاری آگاه از شواهد در ایران» (ساشا)، گفت: این مطالعه سه پیام کلیدی دارد که نخستین پیام آن، وجود چالش‌های متعدد در بخش‌های مختلف فرآیند سیاستگذاری سلامت است؛ چالش‌هایی که در این مطالعه به‌صورت عینی شناسایی و نشان داده شده‌اند.
وی تاکید کرد: اگر می‌خواهیم سیاستگذاری آگاه از شواهد را در کشور تقویت کنیم، طبیعتا باید مجموعه‌ای از مداخلات را در بخش‌های مختلف انجام دهیم و نمی‌توان انتظار داشت که حل این مسئله صرفا بر عهده یک گروه، برای مثال اعضای هیأت علمی دانشگاه‌ها باشد.
رئیس مرکز تحقیقات بهره‌برداری از دانش سلامت ادامه داد: نمی‌توان انتظار داشت صرفا با تغییر در نظام ارزشیابی اعضای هیأت علمی، تمام مشکلات موجود در مسیر استفاده از شواهد در سیاستگذاری سلامت برطرف شود؛ چراکه این موضوع به مداخلات متعدد و هماهنگ در بخش‌های مختلف نظام سلامت نیاز دارد.
یزدی‌زاده با اشاره به دومین پیام این مطالعه، گفت: نقش سنتز و بومی‌سازی شواهد در سیاستگذاری سلامت کشور بسیار کمرنگ است و این موضوع یکی از نقاطی است که برای تقویت سیاستگذاری آگاه از شواهد باید مورد توجه جدی قرار گیرد. صرف تولید شواهد علمی کافی نیست و برای اینکه این شواهد بتوانند در فرآیند سیاستگذاری مورد استفاده قرار گیرند، لازم است شواهد موجود گردآوری، ارزیابی، ترکیب و متناسب با شرایط کشور تفسیر و بومی‌سازی شوند.
رئیس مرکز تحقیقات بهره‌برداری از دانش سلامت با اشاره به سومین پیام مطالعه، اظهار کرد: برای تقویت استفاده از شواهد در کشور و همچنین ارتقای حکمرانی خوب در نظام سلامت، باید در کنار این اقدامات، نظام یادگیری، نظام انگیزشی و ساختارها و فرآیندهای پشتیبان نیز تقویت شوند. اگر این مجموعه مداخلات به‌صورت هماهنگ و همزمان مورد توجه قرار نگیرد، نمی‌توان انتظار داشت که یک مداخله منفرد بتواند به‌صورت پایدار در سیستم نهادینه شود.
یزدی‌زاده درباره روند اجرای مطالعه «ساشا»، گفت: این پروژه در چند فاز طراحی و اجرا شد و برای انجام آن نیز مجموعه‌ای از مطالعات پژوهشی در نظر گرفته شد که با همکاری پژوهشگران و گروه‌های مختلف به اجرا درآمد. در فاز نخست، شناسایی وضعیت سیاستگذاری آگاه از شواهد در کشور مورد توجه قرار گرفت و به‌صورت موازی، روش اندازه‌گیری میزان توجه به شواهد در فرآیند سیاستگذاری نیز بررسی شد.
رئیس مرکز تحقیقات بهره‌برداری از دانش سلامت ادامه داد: در این فرآیند تلاش شد دیدگاه‌ها و تجربیات افراد مختلف از بخش‌های مرتبط با نظام سلامت و سیاستگذاری دریافت شود و نمایندگان بخش‌های مختلف در مراحل مختلف مطالعه مشارکت داشته باشند. یکی از موضوعات مورد بررسی، فرآیند شناسایی مسائل و اولویت‌های سیاستگذاری بود؛ به این معنا که بررسی شد آیا در زمان شناسایی یک مسئله، از ابتدا همه ذی‌نفعان و گروه‌های مرتبط در این فرآیند مشارکت داده می‌شوند یا خیر.
یزدی‌زاده افزود: در این مطالعه همچنین چالش‌های موجود در بخش‌های مختلف نظام سلامت و سیاستگذاری بررسی شد تا مشخص شود مهم‌ترین موانع استفاده از شواهد در تصمیم‌گیری چیست و چگونه می‌توان این موانع را به شکل نظام‌مند برطرف کرد.
وی با اشاره به اهمیت استفاده از شواهد معتبر در سیاستگذاری سلامت، گفت: یکی از موضوعات مهم، استفاده از شواهد و داده‌های موجود، از جمله داده‌های ثانویه در فرآیند پژوهش و تصمیم‌گیری است که باید مورد توجه بیشتری قرار گیرد.
رئیس مرکز تحقیقات بهره‌برداری از دانش سلامت خاطرنشان کرد: هدف از انجام این مجموعه مطالعات آن است که چالش‌های سیاستگذاری آگاه از شواهد در کشور به‌صورت نظام‌مند شناسایی شود و بر اساس این شناخت، مداخلات و راهکارهایی طراحی شود که بتواند استفاده از شواهد علمی را در فرآیند سیاستگذاری سلامت تقویت و نهادینه کند.