چاپ

سیاست و بازاریابی - آخرین خبر / کلسترول خوب و کلسترول بد. سالهاست به ما گفتهاند برای درک نقش این ماده مومیشکل و چربیمانند در خون، که تأثیر مهمی بر ابتلا به بیماریهای قلبی دارد، باید کلسترول را به این دو دسته تقسیم کنیم.
به نقل از دیلی میل؛ از یک طرف، HDL یا لیپوپروتئین با چگالی بالا قرار دارد که به آن «کلسترول خوب» میگویند HDL .ذرات اضافی کلسترول را از داخل رگهای خونی جمع میکند و آنها را به کبد میرساند؛ جایی که این مواد تجزیه شده و بهعنوان مواد زائد از بدن دفع میشوند.
از طرف دیگر، LDL یا لیپوپروتئین با چگالی پایین قرار دارد که به آن «کلسترول بد» گفته میشو LDL .به دیواره داخلی شریانها میچسبد و رسوباتی به نام پلاک ایجاد میکند. این پلاکها ممکن است پاره شوند و با ایجاد لخته، مسیر جریان خون را مسدود کنند؛ اتفاقی که میتواند به حمله قلبی یا سکته مغزی منجر شود.
اما تحقیقات جدید نشان میدهد دستکم یک نوع دیگر از کلسترول هم وجود دارد که بیشتر ما تاکنون چیزی درباره آن نشنیدهایم، اما ممکن است از نظر سلامت قلب به همان اندازه مهم باشد.
این نوع کلسترول که «کلسترول باقیمانده» (Remnant Cholesterol) نام دارد، در واقع بخش عمده کلسترولی است که پس از کم کردن میزان HDL و LDL از کل کلسترول موجود در خون باقی میماند.
اکنون مشخص شده است که حتی اگر میزان LDL شما پایین باشد، بالا بودن کلسترول باقیمانده میتواند مضر باشد. تحقیقات جدید نشان میدهد بالا بودن سطح این نوع کلسترول میتواند خطر حمله قلبی و سکته مغزی را به میزان قابلتوجهی افزایش دهد.
با وجود این، کلسترول باقیمانده معمولاً در آزمایشهای معمول کلسترول اندازهگیری نمیشود. با این حال، پژوهشها نشان میدهند که خطر بیماریهای قلبی زمانی بهطور چشمگیری افزایش پیدا میکند که سطح این نوع کلسترول به ۱ میلیمول در لیتر خون برسد.
برای مقایسه، توصیه میشود میزان LDL کمتر از ۴ میلیمول در لیتر باشد. همچنین HDL بهتر است در مردان بیش از ۱ میلیمول در لیتر و در زنان بیش از ۱٫۲ میلیمول در لیتر باشد. پایین بودن HDL میتواند در زنان اهمیت بیشتری داشته باشد، چراکه سطح LDL پس از یائسگی بهشدت افزایش پیدا میکند.
همچنین کلسترول کل (Total Cholesterol) نباید از ۵ میلیمول در لیتر بیشتر باشد.
نکته مهم این است که مطالعات همچنین نشان میدهند استاتینها — داروهایی که بیش از هشت میلیون نفر در بریتانیا برای کاهش کلسترول LDL مصرف میکنند — در کاهش کلسترول باقیمانده اثرگذاری کمتری دارند؛ زیرا این داروها عمدتاً با هدف قرار دادن کبد، باعث میشوند تولید LDL کاهش پیدا کند.
پروفسور کائوسیک ری، استاد بهداشت عمومی در امپریال کالج لندن، میگوید: «در حالی که استاتینها معمولاً سطح LDL را حدود ۵۰ درصد کاهش میدهند، میزان کلسترول باقیمانده را تنها حدود ۳۰ درصد کم میکنند».
اما چه چیزی کلسترول باقیمانده را متفاوت میکند و اگر استاتینها تأثیر محدودی بر آن داشته باشند، برای کنترل سطح آن چه میتوان کرد؟
سالها کلسترول باقیمانده چندان جدی گرفته نمیشد و نقش آن در بیماریهای قلبی، در مقایسه با سایر انواع کلسترول، بسیار کماهمیت تلقی میشد.
اما چندین مطالعه جدید نشان دادهاند که اهمیت آن بسیار بیشتر از چیزی است که پیشتر تصور میشد.
کلسترول باقیمانده زمانی شکل میگیرد که نوع دیگری از چربی موجود در جریان خون، یعنی تریگلیسریدها، تجزیه میشوند تا بدن از آنها بهعنوان سوخت استفاده کند یا آنها را در سلولهای چربی ذخیره کند.
تریگلیسریدها توسط ذراتی به نام لیپوپروتئینها در خون جابهجا میشوند.
کمتر از ۵ درصد از هر یک از این لیپوپروتئینها را کلسترول تشکیل میدهد. هنگامی که بخش اصلی این ذرات، یعنی تریگلیسریدها، جدا و مصرف میشوند، این مقدار اندک کلسترول در جریان خون باقی میماند. به این بخش باقیمانده، کلسترول باقیمانده (Remnant cholesterol) گفته میشود.
مشکل اینجاست که اگرچه سهم کلسترول در هر ذره تریگلیسرید کم است، ذرات لیپوپروتئینیِ حامل تریگلیسرید دستکم چهار برابر بزرگتر از ذرات LDL یا HDL هستند.
بنابراین، مقدار کلسترول «باقیمانده» میتواند قابلتوجه باشد.
یک مطالعه مهم که در سال ۲۰۲۱ توسط دانشگاه جانز هاپکینز در آمریکا انجام شد و ۱۷ هزار فرد بزرگسال را دربرمیگرفت، نشان داد سطح بالای کلسترول باقیمانده میتواند خطر حمله قلبی و سکته مغزی را تا ۵۰ درصد افزایش دهد؛ حتی در افرادی که سطح LDL پایینی داشتند. نتایج این مطالعه در نشریه European Heart Journal منتشر شد.
همچنین یک مطالعه جدید توسط آکادمی علوم پزشکی چین در پکن، با مشارکت بیش از ۴۰ هزار نفر، نشان داد افرادی که سطح کلسترول باقیمانده در آنها بالا بود، طی یک دوره ۱۰ ساله سه برابر بیشتر در معرض حمله قلبی یا سکته مغزی قرار داشتند؛ در مقایسه با افرادی که میزان بسیار پایینتری از این نوع کلسترول داشتند.
به نظر میرسد کلسترول باقیمانده نیز تقریباً به روشی مشابه LDL باعث آسیب میشود؛ یعنی با ایجاد رسوبات و التهاب در دیواره شریانها.
آنچه برخی متخصصان را نگران کرده این است که ممکن است آزمایشهای معمول کلسترول، وضعیت بیمار را طبیعی نشان دهند، اما فرد همچنان به دلیل بالا بودن کلسترول باقیمانده، در معرض خطری پنهان قرار داشته باشد.
مطالعهای در سال ۲۰۲۴ که توسط بیمارستان عمومی چانگی در سنگاپور انجام شد و نتایج آن در نشریه Frontiers in Cardiovascular Medicine منتشر شد، نشان داد ۱۱ درصد از افرادی که سطح LDL آنها در محدوده سالم قرار داشت، میزان بالقوه خطرناکی از کلسترول باقیمانده داشتند که در آزمایشهای معمول شناسایی نشده بود.
پروفسور ری میگوید: «همچنین شواهدی وجود دارد که نشان میدهد وقتی ذرات کلسترول باقیمانده وارد دیواره رگهای خونی میشوند، ممکن است از LDL مخربتر و تهاجمیتر باشند و التهاب بیشتری ایجاد کنند».
از کجا بفهمیم کلسترول باقیماندهمان بالاست؟
اگرچه آزمایشهای استاندارد کلسترول، میزان کلسترول باقیمانده را اندازهگیری نمیکنند، اما سطح تریگلیسرید را مشخص میکنند.
از آنجا که تریگلیسریدها در واقع «حاملان» کلسترول باقیمانده هستند، میزان آنها میتواند تا حدودی نشان دهد که آیا احتمال دارد این نوع کلسترول برای فرد مشکلساز شده باشد یا نه.
بنیاد قلب بریتانیا میگوید سطح سالم تریگلیسرید باید در آزمایش ناشتا کمتر از ۱٫۷ میلیمول در لیتر باشد؛ یعنی فرد دستکم ۱۰ ساعت پیش از آزمایش چیزی نخورده یا ننوشیده باشد. در آزمایش غیرناشتا نیز این میزان باید کمتر از ۲٫۳ میلیمول در لیتر باشد.
پروفسور ری میگوید: «بیماران باید توجه بیشتری به سطح تریگلیسرید خود داشته باشند و پزشکان عمومی نیز باید به آنها بگویند که اگر سطح تریگلیسریدشان بالا باشد، ممکن است لازم باشد درمان با شدت بیشتری انجام شود؛ برای مثال، با افزایش دوز استاتینها یا اضافه کردن داروی دوم برای کاهش هرچه بیشتر این میزان».
او اضافه میکند که تغییرات غذایی نیز میتواند به کاهش تریگلیسرید کمک کند؛ از جمله محدود کردن مصرف کربوهیدراتها و چربیهای اشباعشده، بهطوری که هر کدام بیش از ۱۰ تا ۱۵ درصد از کل مواد غذایی مصرفی را تشکیل ندهند.
ترجمه: فرزانه عطار