چاپ

سیاست و بازاریابی - ایرنا / پژوهشی جدید نشان می‌دهد اگزالات موجود در غذاهای گیاهی ممکن است التهاب روده را در مبتلایان به بیماری التهابی روده بدتر کند، اما می‌توان با طراحی رژیمی مناسب، اگزالات را کاهش داد بدون اینکه گیاهان حذف شوند.
برخی از سالم‌ترین غذاها ممکن است در افراد مبتلا به بیماری التهابی روده (IBD) به‌طور خاموش، التهاب روده را تغذیه کنند. ترکیبی به نام اُگزالات در غذاهایی مانند اسفناج، بادام و سیب‌زمینی شیرین فراوان است.
این ترکیب بیشتر به دلیل نقشش در تشکیل سنگ‌های کلیه شناخته می‌شود؛ اما پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد اگزالاتی که در دستگاه گوارش باقی می‌ماند، ممکن است التهاب روده را در افراد مبتلا به بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو (دو شکل اصلی بیماری التهابی روده که با التهاب مزمن دستگاه گوارش همراه هستند) تشدید کند.
این مطالعه در مجله گوارش‌شناسی و کبدشناسی سلولی و مولکولی/ Cellular and Molecular Gastroenterology and Hepatology منتشر شده و داده‌های بیماران را با آزمایش‌هایی روی موش‌ها و سلول‌های ایمنی ترکیب کرده است.
چرا اگزالات در بیماری التهابی روده تجمع می‌یابد؟
اگزالات به‌طور طبیعی در همه گیاهان وجود دارد، اما مقدار آن بسیار متفاوت است. بیشتر اگزالاتی که فرد مصرف می‌کند، حتی وقتی دستگاه گوارش سالم است، در نهایت از طریق مدفوع از بدن خارج می‌شود.
پژوهشگران شواهدی یافتند که این فرآیند در بیماری التهابی روده تغییر می‌کند. دو پروتئین ناقل روده‌ای، به نام‌های SLC26A2 و SLC26A3، که در جذب اگزالات نقش دارند، در بافت روده افراد مبتلا به کرون و کولیت اولسراتیو به‌طور مداوم کاهش یافته بودند.
افزایش التهاب، سطح این ناقل‌ها بیشتر کاهش می‌یافت. وقتی این پروتئین‌ها کم می‌شوند، اگزالات بیشتری در روده باقی می‌ماند. این اگزالات اضافی می‌تواند واکنش‌های ایمنی را تشدید کند؛ همان واکنش‌هایی که به پوشش روده آسیب می‌زنند.
تفاوت فقط به رژیم غذایی مربوط نبود
افراد مبتلا به بیماری کرون، حتی وقتی به اندازه سایرین غذای گیاهی مصرف می‌کردند، اگزالات بیشتری در مدفوع خود داشتند. این یافته نشان می‌دهد که مشکل فقط به آنچه می‌خورند مربوط نیست؛ بلکه روده آن‌ها در پردازش اگزالات دچار اختلال است.
پژوهشگران برای بررسی رژیم غذایی، از یک پرسشنامه معتبر و روشی به نام متابارکدینگ دی‌اِن‌اِی استفاده کردند؛ روشی که با بررسی مواد ژنتیکی موجود در مدفوع، مشخص می‌کند فرد چه گیاهانی خورده است. به گفته این پژوهشگران، این نخستین‌بار بود که از این روش برای بررسی رژیم غذایی در بیماران مبتلا به بیماری التهابی روده استفاده می‌شد.
اگزالات کولیت را در موش‌ها بدتر کرد
آزمایش‌های حیوانی شواهد قوی‌تری ارائه داد که اگزالات می‌تواند به‌طور فعال بیماری را بدتر کند. موش‌هایی که همراه با یک عامل ایجادکننده کولیت، رژیم غذایی مکمل اگزالات دریافت کرده بودند، ۶۰ درصد کمتر از موش‌هایی که اگزالات غذایی دریافت نکرده بودند، زنده ماندند.
اگزالات همچنین باعث شد در دو مدل موشی که از نظر ژنتیکی مستعد کولیت خودبه‌خودی هستند، التهاب زودتر ظاهر شود و شدیدتر باشد. آزمایش‌های آزمایشگاهی نیز نشان داد اگزالات پاسخ‌های التهابی را در ماکروفاژها (نوعی سلول ایمنی که عوامل خارجی را می‌بلعد و از بین می‌برد) و سلول‌های دندریتیک (سلول‌های ایمنی که به پایش تهدیدها و هماهنگی دفاع‌های روده کمک می‌کنند)، افزایش می‌دهد.
نشانه‌ای احتمالی از بیماری کرون شدید
یک تحلیل مقدماتی نشان داد که کاهش ناقل سوم، SLC26A6، با نوعی از بیماری کرون مرتبط است که باعث تنگی روده می‌شود. در این شکل تهاجمی بیماری، التهاب مکرر و فیبروز (سخت‌شدن بافت) باعث تشکیل بافت جوشگاهی می‌شود و بخش‌هایی از روده را باریک می‌کند. نزدیک به ۷۵ درصد بیمارانی که سطح SLC26A6 در آن‌ها پایین بود، به این نوع از بیماری مبتلا بودند.
این نتیجه نشان می‌دهد که اندازه‌گیری سطح SLC26A6 ممکن است در آینده به شناسایی زودهنگام بیمارانی کمک کند که در معرض خطر تنگی روده هستند. تشخیص زودهنگام می‌تواند به پزشکان اجازه دهد پیش از شدت‌گرفتن بیماری، اقدامات درمانی مناسب را آغاز کنند. با این حال، برای تأیید این ارتباط، به مطالعات بزرگ‌تری نیاز است.
کاهش اگزالات بدون کنارگذاشتن گیاهان
این یافته‌ها توصیه‌ای برای حذف غذاهای گیاهی از رژیم افراد مبتلا به بیماری التهابی روده نیست. گیاهان، فیبر، ویتامین‌ها، مواد معدنی و سایر ترکیبات مهم برای سلامت را فراهم می‌کنند و می‌توان یک رژیم گیاه‌پایه کامل طراحی کرد که محتوای کلی اگزالات کمتری داشته باشد.
در عوض، نتایج نشان می‌دهد افرادی که پردازش اگزالات در آن‌ها مختل است، ممکن است به مقدار یکسان اگزالات غذایی واکنش متفاوتی نشان دهند. نتایج انسانی هنوز ثابت نمی‌کند که کاهش اگزالات علائم را تسکین می‌دهد یا از عود بیماری جلوگیری می‌کند.
میکروبیوم روده؛ راهی تازه برای کاهش اگزالات
تغییر میکروبیوم (مجموعه باکتری‌های روده) ممکن است در نهایت جایگزینی برای محدودکردن غذا باشد. باکتری‌های تجزیه‌کننده اگزالات، مانند اکسالوباکتر فورمیجنس/ Oxalobacter formigenes (نوعی باکتری‌ که به‌طور طبیعی در روده انسان زندگی می‌کند و توانایی تجزیه اگزالات را دارد)، در افراد مبتلا به بیماری التهابی روده کاهش می‌یابند و ممکن است توانایی روده برای تجزیه این ترکیب را کم کنند. بازگرداندن این میکروب‌ها می‌تواند مواجهه روده با اگزالات را کاهش دهد و در عین حال یک رژیم غذایی متنوع را حفظ کند. با این حال، چنین درمان‌هایی هنوز آزمایشی هستند.
پیش از تدوین توصیه‌های رسمی رژیمی، پژوهشگران به مطالعات بزرگ‌تری نیاز دارند که بیماران را در طول زمان دنبال کنند و اندازه‌گیری اگزالات مدفوع را با رژیم‌های غذایی مستند، اطلاعات مولکولی، تحلیل‌های میکروبیوم و پیامدهای بالینی ترکیب کنند.