چاپ

سیاست و بازاریابی - ایسنا / تغییرات اقلیمی می‌تواند مقاومت آنتی‌بیوتیکی سالمونلا را تشدید کند
تغییرات آب‌وهوایی تنها به گرمایش زمین و رویدادهای جوی محدود نمی‌شوند، بلکه می‌توانند بر رفتار میکروب‌ها نیز اثر بگذارند؛ موضوعی که اکنون در یک بررسی گسترده جهانی، از زاویه مقاومت باکتری‌ها به آنتی‌بیوتیک‌ها مورد توجه قرار گرفته است.
بازار
مقاومت ضدمیکروبی یا مقاومت به آنتی‌بیوتیک‌ها زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌ها دیگر به داروهایی که پیش‌تر آن‌ها را از بین می‌برد، به‌خوبی پاسخ ندهند. این مسئله یکی از نگرانی‌های مهم سلامت عمومی در جهان است، زیرا می‌تواند درمان عفونت‌های رایج را دشوارتر کند، مدت بیماری را افزایش دهد و خطر گسترش عفونت را بالا ببرد. عامل اصلی این مشکل، مصرف بیش از حد یا نادرست آنتی‌بیوتیک‌هاست؛ شرایطی که به باکتری‌های مقاوم فرصت بقا و انتشار می‌دهد. در این میان، سالمونلا از باکتری‌های مهم بیماری‌زا به شمار می‌رود که می‌تواند باعث بیماری‌های گوارشی و مشکلات جدی‌تر در برخی افراد شود.
در سال‌های اخیر، پژوهشگران به این احتمال توجه کرده‌اند که محیط‌زیست و تغییرات اقلیمی نیز ممکن است در روند مقاومت دارویی نقش داشته باشند. افزایش دما و دگرگونی الگوهای بارش می‌تواند بر زنده ماندن، جهش و گسترش باکتری‌ها اثر بگذارد. همچنین این شرایط ممکن است تبادل ژن‌های مقاومت را میان باکتری‌ها آسان‌تر کنند. ژن‌های مقاومت، بخش‌هایی از ماده ژنتیکی باکتری هستند که به آن‌ها امکان می‌دهند در برابر داروها دوام بیاورند. هرچند پیش‌تر هم برخی مطالعات نشان داده بودند که دمای بالاتر با سطح بیشتر باکتری‌های مقاوم همراه است، اما بررسی‌های کمی و جهانی درباره این ارتباط هنوز محدود بوده است و به همین دلیل، انجام چنین مطالعه‌ای ضروری به نظر می‌رسید.
پژوهشگران آکادمی علوم چین در مطالعه‌ای که به گفته آن‌ها در نوع خود نخستین بررسی در مقیاس جهانی است، به رابطه میان تغییرات اقلیمی و ژن‌های مقاومت آنتی‌بیوتیکی در باکتری سالمونلا پرداخته‌اند.
در این پژوهش، ژنوم بیش از ۴۸۰ هزار نمونه سالمونلا از ۱۳۹ کشور بررسی شد. این نمونه‌ها بازه زمانی بسیار طولانی، از سال ۱۹۴۰ تا ۲۰۲۳، را در بر می‌گرفتند.
ژنوم، مجموعه کامل اطلاعات ژنتیکی یک موجود زنده است و بررسی آن می‌تواند نشان دهد چه ژن‌هایی، از جمله ژن‌های مقاومت دارویی، در باکتری وجود دارد.
سپس پژوهشگران میزان این ژن‌های مقاومت را با تغییرات دمای متوسط و الگوهای بارش در طول زمان مقایسه کردند. آن‌ها برای تحلیل این رابطه از یک مدل استفاده کردند تا ببینند تغییرات محیطی چگونه ممکن است با تغییر شمار ژن‌های مقاومت همراه باشد.
یافته‌های این مطالعه نشان دادند که بین سال‌های ۱۹۴۰ تا ۲۰۲۳، تغییرات اقلیمی با افزایش ۱۰ درصدی جهانی در ژن‌های مقاومت آنتی‌بیوتیکی در سالمونلا همراه بوده است. همچنین ۸۲ درصد کشورهای بررسی‌شده افزایش در این ژن‌ها را تجربه کرده‌اند.
بیشترین افزایش‌های مرتبط با اقلیم در خاورمیانه و شمال آفریقا دیده شد و پس از آن، جنوب آسیا و آفریقای جنوب صحرا قرار داشتند. این نتایج نشان می‌دهند که این مسئله تنها به چند منطقه محدود نیست و در بخش بزرگی از جهان قابل مشاهده است.
پژوهشگران همچنین دریافتند که مقاومت دارویی فقط به‌صورت خطی و یکنواخت با بالا رفتن دما افزایش نمی‌یابد. به بیان ساده، با افزایش دما همیشه یک الگوی ساده و مستقیم دیده نمی‌شود، بلکه تعداد ژن‌های مقاومت در طول زمان به شکلی پیچیده‌تر و وابسته به ترکیب دما و بارش تغییر می‌کند. این موضوع نشان می‌دهد تغییرات محیطی می‌توانند روند سازگاری باکتری‌ها با آنتی‌بیوتیک‌ها را سرعت ببخشند.
بخش دیگری از پژوهش به پیش‌بینی آینده اختصاص داشت. محققان با استفاده از مدل خود، تغییر ژن‌های مقاومت در سالمونلا را تا سال ۲۱۰۰ و در سناریوهای مختلف انتشار گازهای گلخانه‌ای برآورد کردند. بر اساس این مدل، اگر کشورها به اهداف کم‌انتشار اقلیمی پایبند بمانند و هم‌زمان مصرف مسئولانه آنتی‌بیوتیک‌ها را تقویت کنند، سطح ژن‌های مقاومت می‌تواند در مقایسه با بدترین سناریوی انتشار، ۲۴ درصد کمتر باشد. با این حال، پژوهشگران یادآور شده‌اند که این پیش‌بینی‌ها مانند همه مدل‌ها با عدم قطعیت همراه است و نباید آن‌ها را پیش‌گویی قطعی دانست.
اهمیت این یافته‌ها که در نشریه The Lancet Planetary Health منتشر شده‌اند، در آن است که مقابله با مقاومت آنتی‌بیوتیکی فقط به اصلاح نسخه‌نویسی و مصرف دارو محدود نمی‌شود و باید نقش تغییرات اقلیمی نیز در نظر گرفته شود. اگر شرایط محیطی بتواند به بقای بهتر یا سازگاری سریع‌تر باکتری‌ها کمک کند، سیاست‌گذاری در حوزه سلامت باید هم‌زمان به اقلیم، انسان، حیوانات و محیط‌زیست توجه کند. این نگاه یکپارچه می‌تواند به پایش بهتر بیماری‌ها و کنترل گسترش مقاومت کمک کند.
پژوهشگران بر همین اساس می‌گویند برای محدود کردن گسترش آینده مقاومت ضدمیکروبی، اقدام جدی‌تر در برابر تغییرات اقلیمی، استفاده مسئولانه از آنتی‌بیوتیک‌ها و تقویت نظام‌های پایش بیماری در انسان، حیوان و محیط‌زیست ضروری است.
این نتایج علمی برای عموم مردم نیز پیام روشنی دارد: بحران اقلیم فقط مسئله‌ای زیست‌محیطی نیست، بلکه می‌تواند به‌طور غیرمستقیم بر اثربخشی داروهایی که برای درمان عفونت‌ها به آن‌ها تکیه داریم نیز اثر بگذارد.