چاپ

سیاست و بازاریابی - ایسنا /رئیس پژوهشکده سامانه‌های ماهواره‌ای با اشاره به تاریخچه ۶۰ ساله‌ فناوری فضایی ایران، تأکید کرد: علی‌رغم رسیدن به نقطه‌ بومی‌سازی کامل زیرسیستم‌ها مانند دوربین‌های پیچیده ماهواره‌ای هنوز مفهوم «خط مقدم بودن فضا» در تمام ابعاد مدیریتی کشور به طور کامل درک نشده است.
مهدی نصیری امروز در مراسم روز فناوری فضایی، روند توسعه فضایی کشور را در سه دوره تاریخی تشریح کرد و گفت: دوره نخست از سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴، به عنوان دوره یادگیری و کسب تجربه از کشورهای پیشرو نظیر هند، ایتالیا و روسیه تعریف می‌شود. دوره دوم از سال ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۰ دوره شکل‌گیری توانمندی در زمینه طراحی و ساخت ماهواره و ماهواره‌بر بوده است. دوره سوم نیز به گفته نصیری، مرحله تثبیت فناوری و توسعه بازار فضا با محوریت عملکرد موفق پرتاب‌های اخیر کشور محسوب می‌شود.
نصیری با اشاره به دستاوردهای مهم صنعت فضایی ایران، از ماهواره‌های امید، ناهید، مهدا، پارس، خیام، پایا، ظفر و کوثر به عنوان نمادهای پیشرفت ملی در این عرصه یاد کرد.
وی با تأکید بر لزوم نگاه راهبردی به فضا، گفت: امروز فضا خط مقدم کشور است. همان‌گونه که مقام معظم رهبری در سال ۱۳۹۳ فرمودند، خط مقدم یعنی تمامی ظرفیت‌ها و نیروها باید در خدمت این حوزه باشند. اما هنوز این حس در جامعه فضایی کشور به‌طور کامل ایجاد نشده است؛ اگرچه تحولات ارزشمندی صورت گرفته و مسیر رشد امیدوارکننده است.
نصیری افزود: رهبر انقلاب همچنین تأکید کردند که باید راه میانبر در حوزه فضا را شناسایی کنیم؛ راهی که دشمن به‌راحتی نتواند در آن حوزه مقابله کند. فناوری فضایی چنین عرصه‌ای است و باید تمرکز ویژه‌ای بر آن داشته باشیم.
وی در ادامه با اشاره به تاریخچه شکل‌گیری صنعت فضایی ایران، گفت: فناوری فضایی ایران روایت پر فراز و نشیبی دارد؛ سرشار از خاطرات تلخ و شیرین. همیشه اولین گام‌ها دشواری‌های خاص خود را دارند، اما همین مسیر پرچالش دستاوردهای بزرگی برای کشور رقم زده است. نسل جوان باید بداند این پیشرفت‌ها در چه شرایطی حاصل شده و چه تلاش‌ها و فداکاری‌هایی پشت این موفقیت‌ها وجود داشته است.
بازار
رئیس پژوهشکده سامانه‌های ماهواره‌ای پژوهشگاه فضایی ایران با بیان اینکه فعالیت فضایی کشور از دوران یادگیری تا شکل‌گیری زیرساخت‌ها و همکاری‌های بین‌المللی مسیر دشواری را پیموده است، با مرور تاریخچه شکل‌گیری فعالیت‌های فضایی کشور، سه دوره اصلی این روند را تشریح کرد.
وی با اشاره به دوره اول، گفت: فعالیت‌های فضایی در ایران از سال ۱۳۷۶ آغاز شد و تا سال ۱۳۸۴ در قالب دوره یادگیری ادامه یافت. در ابتدا مرکزی به نام مرکز تحقیقات عالی الکترونیک ایران تأسیس شد که بعدها با عنوان مرکز متعال شناخته شد. در آن زمان گروهی از دانشجویان کارشناسی ارشد و دکترا به همراه چند تن از استادان دانشگاه گرد هم آمدند و تصمیم گرفتند ماهواره بسازند.
نصیری با بیان اینکه این حرکت در آغاز با شک و تمسخر برخی همراه بود، افزود: در آن شرایط، وقتی گروهی از اساتید و دانشجویان دانشگاه در یک سوله جمع شدند و گفتند می‌خواهیم فناوری فضایی را توسعه دهیم، بسیاری این کار را غیرواقعی و حتی خنده‌دار می‌دانستند. برخی تصور می‌کردند این گروه صرفاً برای خود محفلی علمی ایجاد کرده‌اند.
وی با بیان اینکه در آن زمان نه زیرساخت کافی داشتیم، نه دانش عملی در این حوزه ادامه داد: در آن زمان تصمیم گرفتیم نخست از پایه یاد بگیریم که ماهواره چیست. پروژه‌ای با عنوان «زهرا» تعریف شد که شامل پنج مرحله از نسخه یک تا پنج بود. طراحی ماهواره‌های شماره یک و دو انجام شد و در مرحله سوم کار را با همکاری هند آغاز کردیم.
وی درباره همکاری با هند توضیح داد: شروع کار با طرف‌های هندی بسیار ثمربخش بود و مقدمات الفبای فناوری فضایی در ایران از همان‌جا آغاز شد. اما متأسفانه در همان دوره، «آریل شارون»، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی وقت، به دولت هند فشار آورد که نباید با ایران همکاری داشته باشد؛ در نتیجه، طرف هندی پروژه را رها کرد.
نصیری در بخش دیگری از سخنان خود به پروژه بعدی اشاره کرد و گفت: پس از آن به سمت طراحی ماهواره سینا رفتیم و همکاری مشترکی را با روسیه آغاز کردیم. این همکاری نیز با دشواری‌های فراوان همراه بود؛ زیرا در آن زمان، ایران هنوز به سطح بالایی از فناوری‌های فضایی نرسیده بود و بسیاری از کشورها به دلیل کمبود زیرساخت‌ها، در تعاملات علمی و فنی با ما رفتار مناسبی نداشتند.
رئیس پژوهشکده سامانه‌های ماهواره‌ای پژوهشگاه فضایی ایران با تاکید بر اینکه با خون‌ دل از بی‌اعتمادی خارجی‌ها به نقطه‌ای رسیدیم که امروز همه زیرسیستم‌های ماهواره بومی شده است، اضافه کرد: در همکاری با روس‌ها برای مثال، طبق قرارداد مقرر بود ۴۳ نفر از طرف ایران در مرحله تست حضور داشته باشند، اما آنها در عمل اجازه حضور بیش از سه نفر را نمی‌دادند. حتی در محل تست خطی با نوار کشیده بودند و می‌گفتند عبور از آن ممنوع است؛ وقتی اعتراض کردیم، پاسخ دادند که همین‌که در سالن حضور دارید، یعنی در تست شرکت کرده‌اید.
وی افزود: در نتیجه به این باور رسیدیم که هیچ کشوری فناوری واقعی را در اختیار ما قرار نخواهد داد و باید روی پای خودمان بایستیم. حتی در پرتاب ماهواره‌های سینا و مصباح هم فهمیدیم که خارجی‌ها حاضر نیستند پرتاب درستی برایمان انجام دهند.
نصیری ادامه داد: از همان‌جا تصمیم گرفتیم ماهواره بومی خودمان را بسازیم. پروژه‌ ماهواره امید از همین تفکر شکل گرفت. ابتدا بسیاری این تصمیم را غیرواقعی می‌دانستند و حتی به ما می‌خندیدند، چون نه تجربه پرتاب داشتیم، نه زیرساخت ایستگاه‌های زمینی را می‌شناختیم. اما با لطف الهی و تلاش متخصصان ایرانی، ماهواره امید ساخته شد و با پرتابگر ملی سفیر امید در مدار قرار گرفت.
وی با ذکر خاطره‌ای از واکنش روس‌ها به موفقیت ایران، گفت: زمانی که ماهواره امید با موفقیت در مدار قرار گرفت، مدیر روسی به ما تبریک گفت و اعلام کرد: «به احترام دانشمندان ایرانی کلاهم را برمی‌دارم.» از همان روز، ادبیات تعاملات فضایی با ایران تغییر کرد.
نصیری درباره تجربه پرتاب ماهواره، گفت: در شب قبل از پرتاب، حتی اعضای تیم فنی امید هم چندان مطمئن نبودند. اما روز بعد، ماهواره امید در مدار قرار گرفت.
وی در توصیف مسیر پیشرفت کشور، افزود: در آن زمان، حتی داشتن یک زیرسیستم بومی برای ما آرزو بود. امروز تمام زیرسیستم‌های ماهواره بومی است. دوربین ماهواره که یکی از پیچیده‌ترین فناوری‌هاست، اکنون در داخل کشور تولید می‌شود. روزی در نمایشگاه ژاپن از من پرسیدند اهل کجا هستی، وقتی گفتم ایرانی‌ام با تردید نگاه کردند، اما امروز دانشمندان ما زیرسیستم‌هایی ساخته‌اند که زمانی تنها آرزو به شمار می‌رفت.
وی با اشاره به ساختار مدیریتی حوزه فضا، اظهار کرد: امروز حدود ۸۵ درصد فعالیت‌های فضایی کشور دولتی است. اگر واقعاً می‌خواهیم در سطح جهانی رقابت کنیم، باید این ساختار را متحول کنیم و سهم بخش خصوصی را افزایش دهیم.